حقوق بشر؛ شعاری که در خیابان‌های فرانسه به آزمون کشیده می‌شود

پاریس این روزها بار دیگر با صحنه‌هایی مواجه است که در حافظه سیاسی فرانسه بیگانه نیست؛ صف‌های پلیس ضدشورش، خیابان‌های مملو از نوجوانان، مدارس تعطیل شده، سطل‌های زباله آتش‌گرفته؛ اما آنچه اعتراضات اخیر دانش‌آموزان فرانسوی را متفاوت کرده، سرعت گسترش آن و فاصله‌ای است که میان یک اعتراض صنفی و یک بحران سیاسی ملی طی کمتر از دو هفته ایجاد شده است.

این موج اعتراضات که از حومه پاریس آغاز شد، اکنون به صدها دبیرستان در سراسر فرانسه رسیده و در آستانه ورود به مرحله تازه‌ای قرار دارد؛ مرحله‌ای که می‌تواند اعتراض دانش‌آموزان را به مطالبات گسترده‌تر اجتماعی و سیاسی پیوند بزند.

گزارش‌های رسانه‌های فرانسوی از گسترش اعتراضات به صدها دبیرستان حکایت دارد. مقام‌های فرانسه اعلام کرده‌اند حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ مدرسه به‌صورت کامل یا جزئی تحت تأثیر اعتراضات قرار گرفته‌اند. همچنین ۲۴ مدرسه دچار آتش‌سوزی یا غارت شده و ۷۸ نفر از کارکنان آموزش‌وپرورش زخمی شده‌اند.

در خیابان اما تصویر دیگری نیز شکل گرفته است؛ در برخی شهرها اعتراضات با پرتاب اشیا، آتش‌زدن سطل‌های زباله و درگیری با پلیس همراه شده است. تصاویر منتشر شده هدف قرار گرفتن دانش آموزان توسط ماموران پلیس را نشان می دهد. طبق اعلام مقامات فرانسه در روزهای اخیر، تعداد بازداشت شدگان به بیش از پنج هزار نفر رسیده است.

نکته مهم‌تر اما در جایی فراتر از تعداد مدارس تعطیل‌شده یا بازداشت‌شدگان قرار دارد. اعتراضات اخیر نشان می‌دهد بخشی از نسل جوان فرانسه نسبت به آینده خود احساس نگرانی می‌کند؛ نسلی که مشکلات آموزشی را جدا از مسائل اقتصادی و اجتماعی نمی‌بیند.

به همین دلیل، آنچه امروز در دبیرستان‌های فرانسه جریان دارد، صرفاً اعتراض چند نوجوان به وضعیت مدرسه نیست. مدرسه به آینه‌ای تبدیل شده که در آن می‌توان بخشی از بحران بزرگ‌تر جامعه فرانسه را دید؛ بحران اعتماد، نابرابری، فشار اقتصادی و نگرانی از آینده.

از مقامات فرانسه می خواهیم تعهدات حقوق بشری خود را رعایت کنند

در اینباره «اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت امور خارجه روز گذشته در نشست خبری، اظهار داشت: کار به ادعاهای حقوق بشری اروپایی ها نداریم. آنچه برای ما اهمیت دارد این است که چنین خشونت نامتناسبی علیه تجمع‌کنندگان به هیچ عنوان قابل توجیه نیست. فرانسه، فارغ از اینکه مدعی دفاع از حقوق بشر باشد یا نباشد، موظف است به عنوان کشوری که عضو بسیاری از معاهدات حقوق بشری است، به حقوق و آزادی‌های اساسی مردم خود احترام بگذارد.

بقائی ادامه داد: گزارش‌هایی که درباره برخورد پلیس فرانسه با تجمع‌کنندگان منتشر شده، بسیار نگران‌کننده است. ما از مقامات فرانسوی می‌خواهیم که در مدیریت اعتراضات، تعهدات حقوق بشری خود را رعایت کنند و گزارش‌های مربوط به برخوردهای خشن پلیس با تظاهرکنندگان را به‌صورت جدی مورد بررسی قرار دهند. به‌ویژه در رابطه با بازداشت بیش از سه هزار نفر، باید موازین و مقررات حقوق بشری رعایت شود.

وقتی نسخه حقوق بشر را فقط برای دیگران میپیچند

اعتراضات اخیر فرانسه یک وجه دیگر نیز دارد که نمی‌توان به‌سادگی از کنار آن گذشت. فرانسه و دیگر کشورهای غربی سال‌هاست خود را در زمره مدافعان آزادی بیان، حق تجمع و حقوق بشر معرفی می‌کنند؛ اما اکنون در یکی از همین کشورها، هزاران نوجوان به خیابان آمده‌اند و در مقابل آنها صف نیروهای پلیس ضدشورش شکل گرفته است که مطابق تصاویر شلیک به سوی صورت و چشم دانش آموزان مشاهده می شود.

مسئله مهم‌تر آن است که کشوری که در عرصه بین‌المللی از آزادی تجمع و حقوق بشر سخن می‌گوید، اکنون ناچار است همین اصول را در مواجهه با اعتراض نوجوانان خود به آزمون بگذارد لذا اعتبار این ادعا را نه فقط در مواضع خارجی، بلکه در نحوه برخورد با معترضانی که در داخل کشور خود مطالباتشان را مطرح می‌کنند، نشان می‌دهد.

از این منظر، تصاویر نوجوانان معترض فرانسوی در خیابان‌ها تنها یک بحران آموزشی را روایت نمی‌کند؛ آنها تصویری از شکاف میان ادعاهای حقوق بشری در سطح بین‌المللی و نحوه مدیریت اعتراض در داخل پیش روی افکار عمومی قرار داده‌اند. سازمان‌های حقوق بشری نیز پیش‌تر درباره محدودیت‌های اعتراض و استفاده بیش از حد از زور در فرانسه هشدار داده‌اند.

در نهایت، آزمون حقوق بشر در کشورهای اروپایی باید از جایی آغاز شود که صدای منتقد یا معترض، حتی اگر نوجوانی در مقابل یک دبیرستان باشد، شنیده شود؛ نه صرفاً زمانی که همان کشور درباره حقوق بشر دیگران سخن می‌گوید و نسخه بپیچد.