مرور سینمای دفاع مقدس|دهه70، سیمرغی که در اوج پرواز زمین‌گیرش کردند!

دهه 70 دوران اوج‌گیری و البته فرودی غم‌بار در سینمای دفاع مقدس است، اوج‌گیری‌ای که در ادامه فیلم‌های جنگی در میدان نبرد هم در قالب روایی و ساخت قبلی و سنتی خود است و هم با روایت‌ها و دیدگاه‌های تازه، از سوی دیگر فیلم‌ها سراغ پیامدهای جنگ و خوانشی اجتماعی می‌روند و حتی صورت‌های اکشن و تجاری نیز پیدا می‌شود.

و اما در آخر تیغ سیاست‌های سینمایی دولت اصلاحات نفس این سینما را می‌گیرد و او را گوشه‌گیر و تنها می‌کند و کار به جایی می‌رسد که سیمرغ سینمای دفاع مقدس که در اوج در حال پرواز بود به پروازی در ارتفاع پایین و بی‌خطر به سفر خود ادامه دهد.

تکامل و بلوغ سینمای دفاع مقدس با روایت‌های تازه و خردمندی آن

از اوایل دهه هفتاد کماکان شاهد تولیدات سینمای دفاع مقدس بر مدار ژانر جنگ هستیم. دوربین‌ها میان خاکریزها با قهرمانان دفاع مقدسی خود موقعیت‌های نابی را برای سینمای ایران خلق می‌کنند. این سینما که در دهه 60 نوپا بود و در حال رشدکردن، دیگر شاکله‌ کاملی پیدا کرده است و دیگر می‌توان از یک شخصیت بالغ و کاملی به‌نام ژانر دفاع مقدس در سینمای ایران نام برد. چه فیلم‌های جنگی جبهه‌ای و چه فیلم‌هایی که کم‌کم سراغ پیامدهای جنگ می‌روند با بهره‌مندی از یک دهه فیلم‌سازی و آرشیوی از مستندات جنگی که دیگر تمام شده است، حالا دو وظیفه پیش‌ِروی خود می‌‌بیند: حفظ دستاورد و ارزش‌های دفاع مقدس و بازخوانی پیامدهای جنگ در جامعه و کشور.

در حقیقت می‌توان اضافه شدن بخش دوم را نشانه‌ای از همین بلوغ و خردمندی سینمای دفاع مقدس دید که آن را از یک سینمایی که در حال فعالیت در یک ژانر مشخص و در یک اتمسفر واحد بود به سمت‌های دیگری برد که نشان از ظرافت و تعمق این سینما بود.

روایت‌های تازه در ادامه فیلم‌های جنگی دهه 60

اما در بخش اول و رویه‌ای که دنباله‌روی فیلم‌های دهه 60 در جبهه بود فیلم‌ها تلاش می‌کنند روایت‌ها و منظرهای جدیدی را به سینما اضافه کنند. «سفر به چزابه» و «لیلی با من است» دو نمونه مطرح هستند که دنبال صرف بحث دفاع از وطن و جبهه و جنگ در همان کانسپت مفهومی دهه قبل نیستند بلکه هم روایت تازه برای مطرح کردن دارند و هم با ترکیب ژانر مواجهیم. حضور دشمن بعثی با نگاهی انسانی و اخلاقی که به او می‌شود در «سفر به چزابه» مرحوم ملاقلی‌پور به‌خلاف تصویری که از دشمن در فیلم‌های دهه 60 بود و خود مرحوم ملاقلی‌پور در این تصویر نقش داشت. اضافه شدن ژانر کمدی به سینمای دفاع مقدس با اثر طنز کمال تبریزی در «لیلی با من است» نیز کاملاً‌ مبدعانه بود، فیلمی خوش‌ساخت و داستانی که در آن معنویت و امداد الهی نیز به‌خوبی تصویر شد.