روایت رقعه‌ای از عاشورا که وصال شیرازی کتابت کرد

 مابین صدها نسخه خطی، گاهی یک اثر بیش از آنکه با تذهیب یا جلدش شناخته شود، با نخستین جمله‌اش در ذهن حک می‌شود. این رقعه هم از همان دست آثار است؛ نسخه‌ای از زیارت عاشورا که با قلم وصال شیرازی کتابت شده و امروز در گنجینه آثار خطی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، هم روایتگر هنر خوشنویسی ایرانی است و هم یادآور میراث مکتوب فرهنگ عاشورا.نخستین سطر رقعه با عبارت آشنای «اللهم العن اول ظالم ظلم حق محمد...» آغاز می‌شود؛ جمله‌ای که قرن‌هاست در آیین‌های سوگواری محرم و محافل دینی زمزمه می‌شود و این‌بار، در قالب اثری نفیس جلوه‌ای از پیوند ایمان، هنر و تاریخ را به تصویر کشیده است.این رقعه بخشی از زیارت عاشورا را دربر دارد که محمدشفیع بن محمداسماعیل، مشهور به وصال شیرازی یا میرزا کوچک، در اواسط قرن سیزدهم هجری قمری از روی کتابت احمد نیریزی، استاد بزرگ خط نسخ، کتابت کرده است. همین نسبت بین دو خوشنویس برجسته، به این اثر ارزشی فراتر از یک نسخه خطی بخشیده و آن را به حلقه‌ای از تداوم سنت خوشنویسی ایران تبدیل کرده است.ظرافت این اثر از همان نگاه نخست خودنمایی می‌کند، متن به زبان عربی و با خط نسخ، به شیوه راسته و مورب‌نویسی و با قلم کتابت جلی نگاشته شده است.

کاغذ نخودی متمایل به زرد آجری، تسمه‌اندازی با کاغذهای آبی روشن و تیره و حاشیه مقوایی صورتی، هماهنگی چشم‌نوازی بین متن و آرایه‌های بصری پدید آورده و نشان می‌دهد که در هنر کتاب‌آرایی ایرانی، زیبایی همواره در کنار معنا، معنا پیدا می‌کند.این ظرافت در جلد اثر هم ادامه یافته است، جلد مقوایی با روکش تیماج قهوه‌ای، جدول‌بندی‌های دقیق، خطوط متقاطع ضربی و حاشیه‌های ریسه‌ای، گواه آن است که نسخه‌های خطی تنها برای خواندن آفریده نمی‌شدند و هر یک، اثری هنری بودند که از متن تا جلد، با دقت و ذوق هنرمند شکل می‌گرفتند.در پایان رقعه البته هویت این میراث ارزشمند آشکار می‌شود؛ جایی که احمد نیریزی به عنوان کاتب نسخه اصلی و وصال شیرازی به عنوان کتابت‌کننده این نسخه معرفی شدند.این ثبت تنها یک امضا نیست؛ نشانی است از امتداد سنتی که طی نسل‌ها، هنر خوشنویسی را در خدمت حفظ و انتقال متون دینی قرار داد.امروز این رقعه در گنجینه آثار خطی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، نه فقط یک سند تاریخی یا نمونه‌ای از هنر خوشنویسی؛ بلکه یادگار از روزگاری است که ارادت به واقعه عاشورا، با ظرافت قلم و هنر کتابت در هم آمیخت و اثری آفرید که پس از گذشت نزدیک به دو قرن، همچنان روایتگر بخشی از هویت فرهنگی و مذهبی ایران است.