بخش شهید آوینی حرف دل موبایل شعر و سبک اوقات شرعی کتابخانه گالری عکس  صوتی فیلم و کلیپ لینکستان استخاره دانلود نرم افزار بازی آنلاین
خرابی لینک Instagram

 

 
 

1- مجمع البيان ، ج 1، ص 111
2- تفسير ابوالفتح ، ج 1، ص 37؛ منهج الصادقين ، ج 1، ص 121
3- تفسير ابوالفتح ، ج 1، ص 25
4- تفسير عياشى ، ج 1، ص 25؛ تفسير برهان ، ج 1، ص 52
5- تفسير برهان ، ج 1، ص 52
6- نورالثقلين ، ج 1، ص 26
7- تسنيم ، ج 1، ص 260.
8- روح المعانى ، ج 1، ص 163؛ الجامع لاحكام القرآن ، ج 1، ص 148
9- مجمع البيان ، ج 1، ص 111
10- بحار، ج 89، ص 267
11- همان ، ص 264
12- همان ، ص 263
13- مانند سى رضى (رحمه الله ) در المجازات النبويه و طبرى در جامع البيان .
14- در المنثور، ج 1، ص 46
15- روح المعانى ، ج 1، ص 163
16- مجمع البيان ، ج 1، ص 111
17- در المنثور، ج 1، ص 51
18- ر.ك تفسير ابوالفتح ، ج 1، ص 37؛ جامع البيان ، ج 1، ص 148
19- در المنثور، ج 1، ص 51
20- تفسير ابوالفتح ، ج 1، ص 37
21- غرر الحكم ، ج 2، ص 108
22- كنزالعمال ، ج 6، ص 710، ح 17517
23- جوامع الجامع ، ج 1، ص 169؛ محاسن التاويل ، ج 1، ص 236
24- مجمع البيان ، ج 1، فن اول از مقدمه مولف و ص 111
25- مجمع البيان ، ج ، ص 111؛ تفسير ابوالفتوح ، ج 1، ص 36
26- بحار، ج 89، ص 267
27- تفسير ابوالفتح ، ج 1، ص 37
28- بحار، ج 89، ص 264
29- نور الثقلين ، ج 1، ص 26
30- بحار، ج 89، ص 262
31- همان ، ص 263
32- تشخيص خطوط كلى معارف هر سوره و دريافت پيام و هدف آن در گرو پيمودن راههاى زير است :
الف .تعيين مكى يا مدنى بودن سوره و بررسى فضاى نزول آن .
ب . بررسى صدور و ذيل سوره ، چون ذيل سوره از باب رد العجز الى الصدر به منزله جمع بندى مضامين سوره است .
ج : انسجام و پيوستگى مطالب و آيات سوره .
د: تكرار برخى مطالب در مضامين سوره .
هه : بررسى غرر آيات (آيات برجسته ) سوره كه به منزله واسطه العقد آن سوره است ؛ مانند آيات (شهد الله ...) (سوره آل عمران ، آيه 18) و (قل اللهم مالك الملك ...) (سوره آل عمران ، آيات 26 - 27). كه در سوره آل عمران برجستگى خاصى دارد و نشانه آن است كه خط اصلى اين سوره تبيين توحيد حق به ويژه توحيد افعال اوست .
و: بررسى شان نزول برخى از آيات و فضاى نزول مجموع سوره .
ز: رهنمود احاديث معتبر كه در آگاهى دادن به سير اصلى معارف سوره وارده شده است .
33- الجامع لاحكام القرآن ، ج 1، ص 148
34- مجمع البيان ، ج 1، ص 111
35- بحار، ج 89، ص 265
36- مجمع البيان ، ج 1، ص 111
37- تفسير ابوالفتح ، ج 1، ص 37
38- بحار ج 89، ص 265
39- بحار، ج 89، ص 264
40- بحار، ج 89، ص 264
41- الجامع لاحكام القرآن ، ج 1، ص 149.
42- بحار، ج 89، ص 261 به بعد.
43- سوره ابراهيم ، آيه 1
44- سوره يونس ، آيه 57
45- بحار، ج 89، ص 267؛ تفسير عياشى ، ج 1، ص 136
46- سوره مجادله ، آيه 11
47- سوره فاطر، آيه 10.
48- بحار، ج 89، ص 184
49- كنزالعمال ، ج 1، ص 550، ح 2462
50- همان ، ص 606، ح 2776
51- الاتقان ، ج 1، ص 10؛ البرهان فى علوم القرآن ، ج 1، ص 194؛ الميزان ، ج 1، ص 52 و 441؛ قرآن در اسلام ، ص 103 و 108
52- الميزان ، ج 19، ص 300.
53- الاتقان ، ج 1، ص 10؛ البرهان فى علوم القرآن ، ج 1، ص 194؛ قرآن در اسلام ، ص 108؛ الميزان ، ج 13، ص 229.
54- جنگ بدر در هفدهم ماه مبارك رمضان سال دوم هجرت واقع شد.
55- الميزان ، ج 9، ص 5
56- همان ، ص 8 و 18
57- نور الثقلين ، ج 1، ص 6
58- سوره بقره ، آيه 281
59- الميزان ، ج 2، ص 75
60- همان ، ص 408؛ مجمع البيان ، ح 1، ص 677
61- الميزان ، ج 2، ص 424؛ مجمع البيان ، ج 1، ص 676؛ در المنثور، ج 2، ص 116 و الاتقان ، ج 1، ص 35
62- البرهان فى علوم القرآن ، ج 1، ص 194
63- سوره طه آيه / 64
64- تاريخ طبرى ، ج 2، ص 86
65- گردنه اى است نزديك منا در مكه .
66- سيره ابن هشام ، ج 1، ص 131 و 438 - 444
67- تاريخ پيامبر اسلام ، دكتر آيتى ، ص 171
68- سيره ابن هشام ، ج 1، ص 500.
69- ر.ك : معجم البلدان ، ج 5، ص 266 - 267
70- الميزان ، ج 16، ص 106
71- همان ، ج 19، ص 300 و ج 16 ص 106
72- ترتيب نزول سوره هاى مزبور چنين است : 88، 89، 90، 92، 94، 101، 105، 108، 112، 114
73- ر.ك تاريخ پيامبر اسلام ، دكتر آيتى ، ص 217
74- برخى مورخان ، شروع سيه ها را در سال اول و برخى ديگر در ماه صفر سال دوم هجرى مى دانند. ر.ك تاريخ پيامبر اسلام ، دكتر آيتى ، ص 218
75- سيره ابن هشام ، ج 2، ص 222 به بعد؛ كامل ابن اثير، ج 2، ص 77 - 78؛ مغازى واقدى ، ج 1، ص ‍ 19-9؛ بحار، ج 19، ص 186
76- مجمع البيان ، ج 1، ص 551، ذيل آيه 217 سوره بقره .
77- ر.ك الميزان ، ج 1، ص 151
78- همان ، ص 267
79- الجامع لاحكام القرآن ، ج 1، ص 148
80- سوره بقره ، آيه 269.
81- سوره انفال ، آيه 35
82- سوره اسراء، آيه 82
83- سوره بقره ، آيه 145 .
84- آل عمران ، آيه 19.
85- سوره آل عمران ، آيه 85
86- البرهان فى علوم القرآن ، ج 1، ص 167
87- روح المعانى ، ج 1، ص 172، با اندك تصرف .
88- كشاف ، ج 1، ص 29.
89- البرهان فى علوم القرآن ، ج 2، ص 173 در تفسير مجمع البيان (ج 1، ص 112) 11 قول و در تفسير كبير (ج 2، ص 5) 20 قول و در تفسير القرآن الكريم ، اثر شهيد سيد مصطفى خمينى (ج 2، ص ‍ 285) 26 قول نقل شده است .
90- الجامع لاحكام القرآن ، ج 1، ص 150؛ تفسير تبيان ، ج 1، ص 48؛ البحر المحيط، ج 1، ص 158
91- سوره آل عمران ، آيه 7
92- سوره انعام ، آيه 141
93- سوره زمر، آيه 23
94- نهج البلاغه ، خطبه 38
95- سوره آل عمران ، آيه 7
96- المنار، ج 1، ص 122، تفسير كبير، ج 2، ص 6
97- تفسير تبيان ، ج 1، ص 49.
98- اسم به معناى اعم هم شامل وصف و لقب . اسمى كه به معناى علم باشد ارتجالى است و مناسبت نمى طلبد؛ مانند اين كه ، چرا سنگ و درخت مناسبت خاصى نمى طلبد، ليكن اثبات مدعاى مزبور در مورد خاص دليل مى طلبد؛ گرچه ما دليلى بر نفى تسميه سوره ها به اين نامها نيز نداريم ، ولى دليلى بر اثبات نيز نيست ؛ از اين رو در بوته احتمال قرار مى گيرد.
راى سوم
حروف مقعطه نامهاى قرآن است ؛ چنانكه فرقان و ذكر نامهاى قرآن كريم است .

99- مجمع البيان ، ج 1، ص 112
100- سوره مريم ، آيه 1
101- الاتقان ، ج 2، ص 11 .
102- جامع البيان ، ج 1، ص 70؛ الجامع لاحكام القرآن ، ج 1، ص 151
103- ميراث اسلامى ايران ، ج 4، ص 267؛ تفسير صدر المتالهين ، ج 6، ص 15
104- تفسير القرآن الكريم ، ج 1، ص 13، اين تفسير گرچه به عنوان تفسير محى الدين عربى مشهور است ، ليكن همان تاويلات ملا عبدالرزاق كاشانى است .
105- الميزان ، ج 18، ص 15
106- قرآن كريم درباره نامهاى الله و الرحمن مى فرمايد: قل ادعوا الله او ادعوا الرحمن ايا ما تدعوا افله الاسماء الحسنى (سوره اسراء، آيه 110)؛ الله را بخوانيد يا الرحمن ، هر يك از اين دو نام خداوند، خود داراى نامهاى نيكوتر است . مرجع ضمير در فله ، ايا است ، نه الله و معناى آيه اين نيست كه خداوند اسماى حسنايى دارد؛ بلكه بدين معناست كه هر يك از الله و الرحمن اسمهاى حسنايى دارد. تناسبى ندارد كه ضمير در فله به الله برگردد. از اين رو مرحوم فاضل هندى مى گويد: محققان برآنند كه الرحمن نيز همانند الله اسم ذات است و در آيه بسم الله ... بدل از الله است و از اين رو بر الرحيم كه صفت است مقدم شده است (كشف اللثام ، ج 1، ص 106).
107- سوره نمل ، آيه 40.
108- عقدالفريد، ج 1، ص 199.
109- نورالثقلين ، ج 1، ص 4
110- بحار، ج 55، ص 36
111- بحار، ج 90، ص 260 - 262
112- نهج البلاغه ، خطبه 186، بند 17
113- بحار، ج 43، ص 351
114- مفاتيح الجنان ، دعاى كميل .
115- مجمع البيان ، ج 1، ص 112؛ البرهان فى علوم القرآن ، ج 1، ص 173
116- در حساب ابجد حروف الفباى عربى به اساس ترتيب خاص است كه در كلمات زير تنظيم شده است : ابجد، هوز، حطى كلمن ، سعفص ، قرشت ، ثخذ، ضظع و هر يك از اين حروف داراى ارزش ‍ عددى و رياضى خاصى بدين ترتيب :
اء 1، ب = 2، ج = 3،د = 4، ه = 5، و = 6، ز = 7، ح = 8، ط =9، ى = 10، ك = 20،ل = 30، م = 40،ن = 50، س = 60، ع = 70، ف = 80، ص = 90، ق = 100، ر =200، ش = 300، ت = 400، ث = 500، خ = 600، ذ = 700، ض = 800، ظ = 900، غ= 1000.
117- مجمع البين ، ج 1، ص 113،؛ تفسير كبير، ج 2، ص 7
118- مفسرانى مانند طبرى (در جامع البيان ، ج 1، ص 68) و ابن كثير (در تفسير القرآن العظيم ، ج 1، ص 40) به بررسى برخى از اين احاديث پرداخته و آن را ضعيف و فاقد اعتبار لازم دانسته اند.
119- مجمع البيان ، ج 1، ص 113، الميزان ، ج 18، ص 7
120- سوره لقمان ، آيه 34
121- المنار، ج 1، ص 122
122- مجمع البيان ، ج 1، ص 113؛ جامع البيان ، ج 1، ص 68
123- مجمع البيان ، ج 1، ص 113
124- سوره فصلت ، آيه 26
125- سوره بقره ، آيه 195
126- تفسير كبير، ج 5، ص 147
127- سوره نور، آيه 37
128- بحار، ج 25، ص 204
129- تفسير تبيان ، ج 1، ص 48؛ فى ظلال القرآن ، ج 1، ص 38
130- سوره علق ، آيه 5 131- سوره انشراح ، آيه 60.
132- سوره حاقه ، آيه 29.
133- سوره واقعه ، آيه 79.
134- البرهان فى علوم القرآن ، ج 1، ص 169.
135- الاعجاز العددى للقرآن الكريم ، ج 1، تا 3،.
136- تفسير كبير، ج 2، ص 8
137- نور الثقلين ، ج 1، ص 6
138- الجامع لاحكام القرآن ، ج 1، ص 152
139- سوره زمر، آيه 23
140- جامع البيان ، ج 1، ص 67
141- الحروف المقطعه فى القرآن الكريم ، ص 81
142- مباحث فى علوم القرآن ، ص 239.
143- سيره ابن هشام ، ج 1، ص 270؛ تفسير برهان ، ج 1، ص 54
144- تفسير صدرالمتالهين ، ج 1، ص 212؛ تفسير كبير، ج 2، ص 8
145- الميزان ، ج 18، ص 8
146- تفسير صدرالمتالهين ، ج 6، ص 17 - 18؛ اسفار، ج 7، ص 41 - 42؛ روح البيان ، ج 1، ص 28
147- روح المعانى ، ج 1، ص 167 با تصرف .
148- حديث قرب نوافل كه در جوامع روايى فريقين نقل شده ، مى گويد: انسان بر اثر نوافل محبوب خداى سبحان مى شود و آنگاه خدا چشم و گوش او مى شود؛ يعنى ، همه مجارى ادراكى و تحريكى او را خداى سبحان تامين مى كند: قال رسول الله (صلى الله عليه وآله ): من اهان لى وليا فقد ارصد لمحاربتى و ما تقرب الى عبد بشى ء احب الى مما افترضت عليه و انه ليتقرب الى بالنافله حتى احبه فاذا احببته كنت سمعه الذى يسمع به و بصره الذى يبصر به ولسانه الذى ينطق به ويده التى يبطش ‍ بها. دن دعانى احبه و الن سالتى اعطيته (اصول كافى ، ج 2، ص 352).
149- سوره محمد (صلى الله عليه وآله )، آيه 24
150- روح المعانى ، ج 1، ص 167
151- سوره نحل ، آيه 34
152- نهج البلاغه ، حكمت 147، بند 6
153- ديوان حافظ.
154- ديوان حافظ.
155- ديوان حافظ.
156- نهج البلاغه ، حكمت 85
157- سوره رعد، آيه 17
158- ج 1، ص 42 - 47
159- همان ، ص 408 - 409.
160- ج 3، ص 461
161- همان ، ص 501
162- ج 4، ص 363
163- تفسير ابن عربى ، ج 1، ص 43
164- تفسير برهان ، ج 1، ص 53
165- همان ، ج 2، ص 177
166- همان ، ج 3، ص 179.
167- الجامع لاحكام القرآن ، ج 1، ص 151
168- بحار، ج 89، ص 373
169- تفسير برهان ، ج 1، ص 54
170- همان ، ج 2، ص 2
171- همان ، ص 206
172- همان ، ص 277
173- همان ، ج 3، ص 2
174- نور الثقلين ، ج 3، ص 320.
175- بحار، ج 90، ص 262
176- تفسير برهان ، ج 3، ص 3
177- همان ، ص 3
178- همان ، ص 179.
179- همان ، ج 4، ص 90.
180- تفسير برهان ، ج 3، ص 29.
181- همان ، ص 28
182- همان ، ص 29.
183- همان ، ج 4، ص 3
184- همان ، ج 4، ص 3
185- تفسير برهان ، ج 4، ص 3
186- بحار، ج 88، ص 7
187- تفسير برهان ، ج 4، ص 4
188- تفسير برهان ، ج 4، ص 33
189- همان ، ص 34
190- همان ، ص 34
191- تفسير برهان ، ج 4، ص 34
192- تفسير برهان ، ج 4، ص 34
193- همان ، ص 158
194- تفسير برهان ، ج 3، ص 3
195- همان ، ص 28، به نقل از تفسير ثلعبى .
196- همان ، ج 4، ص 115
197- همان ، ص 40.
198- تفسير برهان ، ج 4، ص 40.
199- همان ، ص 41
200- همان ، ص 115
201- همان ، ص 216
202- نور الثقلين ، ج 5، ص 388
203- تفسير برهان ، ج 1، ص 54
204- تفسير برهان ، ج 2، ص 3
205- تفسير برهان ، ج 2، ص 3
206- تفسير برهان ، ج 2، ص 3
207- بحار، 52، ص 121
208- تفسير برهان ، ج 1، ص 54
209- بحار، ج 2، ص 319.
210- نور الثقلين ، ج 1، ص 27
211- تفسير برهان ، ج 1، ص 54
212- بحار ج 89، ص 384
213- همان ، ج 88، ص 11، نورالثقلين ، ج 1، ص 30.
214- الميزان ، ج 18، ص 15
215- ر.ك بحث روايى ، طايفه پنجم ، حديث يكم ، دوم و سوم ، ص 119 - 120.
216- بحار، ج 2، ص 245
217- ر.ك بحث روايى ، طايفه دوم حديث يكم ، ص 112
218- سوره حج ، آيه 29.
219- بحار، ج 89، ص 84
220- معانى الاخبار، ص 52
221- تفسير صافى ، ج 1، ص 78
222- سوره اسراء، آيه 13
223- سوره انشقاق ، آيه 7
224- سوره يونس ، آيه 61
225- سوره بقره ، آيه 213
226- سوره اسراء، آيه 55
227- سوره بقره ، آيه 235
228- سوره بقره ، آيه 79.
229- سوره نمل ، آيه 29.
230- الجامع لاحكام القرآن ، ج 1، ص 157؛ نيز ر.ك بحار، ج 75، ص 275
231- در اين آيه شريفه ذلك مبتد است و الكتاب خبر، و لاريب فيه جمله مستقل ديگرى است ؛ چنانكه هدى للمتقين حمله ديگر، و هدى خبر مبتداى محذوف است .
232- سوره آل عمران ، آيه 7
233- سوره يوسف ، آيه 1
234- سوره انسان ، آيه 23
235- سوره عبس ، آيات 15 - 16
236- سوره زخرف ، آيات 3 - 4
237- سوره آل عمران ، آيه 103
238- بحار، ج 89، ص 102
239- سوره مائده ، آيه 15
240- سوره مائده ، آيه 48
241- سوره بقره ، آيه 213
242- سوره شورى ، آيه 13
243- سوره آل عمران ، آيه 184
244- سوره مريم ، آيه 12
245- سوره سجده ، آيه 3
246- سوره فصلت ، آيه 42
247- سوره نساء، آيه 78
248- سوره نبا، آيه 39.
249- سوره بقره ، آيه 23
250- سوره حج ، آيه 5
251- سوره توبه ، آيه 45
252- سوره نمل ، آيه 66
253- سوره حجرات ، آيه 15
254- تفسير كبير، ج 2، ص 21
255- نقل مزبور در مجمع البيان ، ج 1، ص 118 آمده است .
256- سوره بقره ، آيه 197
257- دعوى قرآن اين است كه كلام خداست كه بر پيامبر اسلام (صلى الله عليه وآله ) نازل شده و دعوت آن به پذيرش توحيد، رسالت ، معاد و لوازم اعتقادى و عملى اين اصول سه گانه است .
258- سوره ص ، آيه 8
259- سوره سجده ، آيه 2
260- سوره سجده ، آيه 2
261- سوره بقره ، آياتا 23 - 24
262- سوره ابراهيم ، آيه 9.
263- سوره ابراهيم ، آيه 10.
264- سوره آل عمران ، آيه 9.
265- سوره بقره ، آيه 2
266- سوره انبياء، آيه 22
267- سوره نمل ، آيه 64
268- سوره كهف ، آيات 1 -2 پ
269- سوره بقره ، آيه 185
270- سوره مدثر، آيه 31
271- سوره يونس ، آيه 57
272- سوره لقمان ، آيه 3
273- سوره نحل ، آيه 89.
274- ظاهرا (( (لام )) ) در هر سه آيه براى اختصاص است .
275- مجمع البيان ، ج 1، ص 118، با تصرف .
276- سوره اعراف ، آيه 198
277- سوره فاطر، آيه 14
278- سوره اسراء، آيه 94
279- سوره فرقان ، آيه 1
280- سوره انعام ، آيه 19.
281- سوره يس ، آيه 70.
282- سوره نازعات ، آيه 45
283- سوره زمر، آيات 17 - 18
284- الميزان ، ج 1، ص 45
285- سوره بقره ، آيه 5
286- سوره شمس ، آيه 10.
287- سوره بقره ، آيه 16
288- سوره نمل ، آيه 81
289- سوره اعراف ، آيه 198
290- سوره اسراء، آيه 82
291- سوره بقره ، آيه 26
292- سوره يونس ، آيه 57
293- سوره يس ، آيه 70.
294- سوره شعراء آيه 136
295- سوره بقره ، آيه 6
296- سوره فرقان ، آيه 44
297- سوره انفال ، آيه 24
298- سوره انعام ، آيه 36
299- بيان السعاده ، ج 1، ص 39 - 45
300- نهج البلاغه ، خطبه 147
301- سوره اعلى ، آيه 1
302- سوره حديد، آيه 4
303- سوره بقره ، آيه 186
304- تهذيب ، ج 3، ص 109.
305- سوره واقعه ، آيات 77 - 79.
306- بحار، ج 23، ص 108
307- اصول كافى ، ج 1، ص 191
308- سوره نجم ، آيات 8 - 9.
309- سوره نمل ، آيه 6
310- بحار، ج 89، ص 20 و 103
311- سوره نمل ، آيه 6
312- سوره زمر، آيه 6
313- سوره اعراف ، آيه 7
314- سوره طه ، آيه 14
315- سوره حمد، آيه 5
316- سوره نساء، آيه 36
317- سوره زخرف ، آيه 64
318- سوره بقره ، آيات 168 و 208؛ سوره انعام ، آيه 142
319- سوره اعراف ، آيه 27
320- سوره اعراف ، آيه 200؛ سوره فصلت ، آيه 36
321- سوره نحل ، آيه 98
322- سوره انعام ، آيه 61
323- بحار، ج 10 ص 15
324- همان ، ج 89، ص 380.
325- نهج البلاغه ، حكمت 410.
326- سوره نمل ، آيه 14
327- سوره عنكبوت ، آيه 2
328- روح المعانى ، ج 1، ص 107
329- سوره آل عمران ، آيه 191
330- سوره فرقان ، آيه 64
331- سوره بقره ، آيه 20.
332- سوره مائده ، آيه 97
333- تفسير منهج الصادقين ، ج 1، ص 139.
334- التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، ج 4، ص 115
335- الجامع لاحكام القرآن ، ج 1، ص 174
336- تفسير ابن عربى ، ج 1، ص 59.
337- سوره انفال ، آيه 2
338- سوره مائده ، آيه 94
339- سوره بقره / آيه 14
340- سوره مائده ، آيه 41
341- سوره بقره ، آيه 14
342- سوره يونس ، آيه 20.
343- سوره جن ، آيات 26 - 27
344- سوره يوسف ، آيه 102
345- سوره نور، آيه 35
346- سوره حديد، آيه 3
347- سوره بقره ، آيه 7
348- سوره كهف ، آيه 101
349- سوره مطففين ، آيه 15
350- نهج البلاغه ، خطبه 65، بند 4
351- سوره اعراف ، آيه 7
352- سوره بقره ، آيه 285
353- سوره كهف ، آيه 110.
354- سوره جاثيه ، آيه 24
355- سوره لقمان ، آيه 25
356- سوره مومنون ، آيه 9.
357- سوره عنكبوت ، آيه 45
358- سوره معارج ، آيات 19 - 35
359- سوره حديد، آيه 25
360- سوره سباء، آيه 46
361- سوره مائده ، آيه 97
362- سوره عنكبوت ، آيه 45
363- سوره معارج ، آيات 19 - 20.
364- سوره ماعون ، آيات 4 - 5
365- سوره شورى ، آيه 13
366- سوره مريم ، آيه 91
367- سوره طه ، آيه 14
368- سوره ابراهيم ، آيه 40.
369- سوره اسراء، آيه 29.
370- سوره نحل ، آيه 53
371- سوره نور، آيه 33
372- سوره حديد، آيه 7
373- سوره قصص ، آيه 78
374- سوره بقره ، آيه 267
375- ر.ك آيات 272 بقره و 92 آل عمران و...
376- سوره مائده ، آيه 64
377- سوره بقره ، آيه 219.
378- سوره اعراف ، آيه 95
379- سوره آل عمران ، آيه 44
380- سوره مريم ، آيه 17
381- سوره فرقان ، آيه 22
382- سوره روم ، آيه 28
383- سره ص ، آيه 29.
384- سوره بقره ، آيه 55
385- سوره نساء، آيه 153
386- سوره زخرف ، آيه 23
387- سوره بقره ، آيه 170.
388- سوره نمل ، آيه 13
389- سوره نمل ، آيه 14
390- سوره اسراء، آيه 102
391- سوره توبه ، آيه 12
392- سوره حجر، آيه 99.
393- سوره فاطر، آيه 10.
394- سوره نور، آيه 35
395- تفسير نمونه ، ج 1، ص 73
396- سوره بقره ، آيه 265
397- سوره بقره ، آيه 195
398- كشاف ، ج 1، ص 41، كنز الدقائق ، ج 1، ص 88
399- تفسير بيضاوى ، ج 1، ص 19، با اندك تصرف .
400- سوره مائده ، آيه 64
401- سوره ابراهيم ، آيه 7
402- مفاتيح الجنان ، دعاى افتتاح .
403- سوره بقره ، آيه 216
404- سوره توبه ، آيه 98
405- نهج البلاغه ، حكمت 138
406- سوره معارج ، آيات 21 - 22
407- سوره معارج ، آيات 24 - 25
408- سوره مائده ، آيه 55
409- سوره توبه ، آيه 54
410- سوره مدثر، آيات 40 - 44
411- سوره توبه ، آيه 54
412- سره توبه ، آيه 53
413- تفسير مجمع البيان ، جلد 1، ص 121
414- امالى صدوق ، مجلس 42، ح 9.
415- غررالحكم ، ج 2، ص 47
416- غررالحكم ، ج 2، ص 47
417- امالى مفيد، مجلس 33، ح 2
418- اصول كافى ، ج 2، ص 42
419- نورالثقلين ، ج 1، ص 31
420- بحار، ج 65، ص 285
421- همان ، ج 52، ص 143
422- تفسير كبير، ج 2، ص 31
423- سوره لقمان آيه 34
424- نهج البلاغه ، خطبه 128، بند 6
425- سوره جن ، آيه 27
426- من لا يحضر، ج 1، ص 203
427- من لا يحضر، ج 1، ص 203
428- همان ، ص 206
429- همان ، ص 206
430- همان ، ص 203
431- همان ، ص 204
432- من لا يحضر، ج 1، ص 205
433- همان ، ص 203
434- همان ، ص 204
435- بحار، ج 2، ص 17
436- همان ، ج 2، ص 17
437- روايات انفاق ذيل آيه 261 همين سوره خواهد آمد.
438- سوره هود، آيه 88
439- سوره نحل ، آيه 75
440- بحار، ج 93، ص 134
441- سوره آل عمران ، آيه 185
442- سوره حديد، آيه 20.
443- سوره حديد، آيه 14
444- الميزان ، ج 2، ص 247
445- سوره زخرف ، آيات 3 - 4
446- تفسير كبير، ج 2، ص 36
447- المناز، ج 1، ص 132 - 133
448- سوره حجر، آيه 21
449- سوره نمل ، آيه 6
450- سوره تكوير، آيه 24
451- سوره نجم ، آيات 3 - 4
452- سوره آل عمران ، آيه 19.
453- سوره مائده ، آيه 48
454- سوره اعراف ، آيه 158
455- سوره بقره ، آيه 258
456- سوره بقره ، آيه 136
457- سوره بقره ، آيه 91
458- سوره آل عمران ، آيه 19.
459- سوره غافر، آيه 78
460- سوره ص ، آيه 46
461- سوره ص ، آيه 26
462- سوره لقمان ، آيه 25
463- سوره يس ، آيه 78
464- سوره قيامت ، آيه 4
465- سوره قيامت ، آيات 5 - 6
466- سوره نازعات ، آيات 37 - 39.
467- سوره بقره ، آيه 86
468- سوره نجم ، آيات 29 - 30.
469- سوره توبه ، آيه 102
470- سوره نساء، آيه 74
471- سوره حديد، آيه 20
472- سوره مجادله ، آيه 22
473- سوره نساء، آيه 60.
474- سوره نساء، آيه 162
475- سوره نحل ، آيه 44
476- سوره نساء، آيه 174
477- ر.ك وحى و رهبرى ، ص 39 و قرآن در قرآن ، ص 61
478- سوره انعام ، آيه 75
479- سوره تكاثر، آيات 5 - 6
480- سوره جاثيه ، آيه 23
481- سوره مطففين ، آيه 4
482- بحار، ج 65، ص 285
483- نهج البلاغه ، حكمت 125
484- غررالحكم ، ج 1، ص 26
485- بحار، ج 65، ص 311
486- كافى ، ج 2، ص 52، بحار، ج 67، ص 139.
487- سوره سجده ، آيه 24
488- غررالحكم ، ج 1، ص 113
489- نهج البلاغه ، خطبه 193
490- همان ، خطبه 38
491- همان ، خطبه 87، بند 5
492- همان ، نامه 27، بند 6 .
493- التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، ج 9، ص 133
494- تفسير كبير، ج 2، ص 38
495- سوره اعراف ، آيه 179.
496- سوره مجادله ، آيه 11
497- سوره طه ، آيه 81
498- سوره بقره ، آيه 189.
499- سره حشر، آيه 9.
500- بحار، ج 64، ص 18
501- سوره شمس ، آيه 9.
502- آيات 1 - 11
503- غرر الحكم ، ج 5، ص 447
504- سوره شعراء، آيه 136
505- سوره بقره ، آيه 97
506- سوره فرقان ، آيه 1
507- سوره احزاب ، آيه 45
508- سوره هود، آيه 12
509- سوره انعام ، آيه 19.
510- سوره انعام ، آيه 130.
511- سوره توبه ، آيه 122
512- سوره شعراء، آيه 111
513- سوره هود، آيه 27 514- سوره جاثيه ، آيه 26
515- امالى مفيد، مجلس 24، ح 1
516- سوره انعام ، آيه 12
517- سوره انعام ، آيه 12
518- سوره يس ، آيه 7
519- تفسير كبير، ج 2، ص 48
520- الميزان ، ج 1، ص 52
521- جامع البيان ، ج 1، ص 84
522- سوره محمد (صلى الله عليه وآله )، آيه 25
523- سوره جاثيه ، آيه 24
524- سوره بقره ، آيه محل بحث .
525- سوره نمل ، آيه 14
526- سوره بقره ، آيه 89.
527- سوره نمل ، آيه 40.
528- سوره ابراهيم ، آيه 7
529- سوره بقره ، آيه 152
530- سوره بقره ، آيات 84 - 85
531- سوره بقره ، آيه 85
532- سوره ممتحنه ، آيه 4
533- سوره ابراهيم ، آيه 22
534- سوره عنكبوت ، آيه 25
535- اصول كافى ، ج 2، ص 389.
536- مفاتيح الجنان ، مناجات خمس عشر، مناجاه التائبين .
537- بيان السعاده ، ج 1، ص 55
538- سوره انعام ، آيه 25
539- المنار، ج 1، ص 144
540- المنار، ج 1، ص 144
541- الجامع لاحكام القرآن ، ج 1، ص 185؛ تفسير كبير، ج 2، ص 59.
542- سوره نور، آيه 40.
543- سوره يوسف ، آيه 107
544- سوره اسراء، آيه 15
545- سوره نجم ، آيه 39.
546- سوره اسراء، آيه 7
547- سوره بقره ، آيه 286
548- سوره نحل ، آيه 108
549- سوره توبه ، آيه 127
550- سوره كهف ، آيه 57
551- سوره بقره ، آيه 88
552- سوره مطففين ، آيه 14
553- سوره محمد (صلى الله عليه وآله )، آيه 24
554- سوره انعام ، آيه 110.
555- سوره بقره ، آيه 74
556- سوره بقره ، آيه 10.
557- سوره صافات ، آيه 84
558- سوره حج ، آيه 46
559- برخى گفته اند: در آيه محل بحث ممكن است ختم مخصوص قلب باشد: (ختم الله على قلوبهم ) و سمع و ابصار هر دو زير پوشش غشاوه باشد: (وعلى سمعهم و على ابصارهم غشاوه ). پس تركيب آن چنين است كه على سمعهم و على ابصارهم با هم خبر مقدم و غشاوه مبتداى موخر است و از اين جهت كه سمع و بصر داراى حكم مشترك و قلب داراى حكمى ديگر است مانند آيه شريفه (قل ارايتهم ان اخذ الله سمعكم و ابصاركم و ختم على قلوبكم ) (سوره انعام آيه 46) است . (تفسير القرآن الكريم ، شهيد سيد مصطفى خمينى ، ج 3، ص 174) ولى حق اين است كه على سمعهم عطف بر على قلوبهم و متعلق به ختم است و تنها ابصار خبر مقدم غشاوه اختصاص به بصر دارد؛ گرچه در برخى آيات ، قلب و سمع و بصر، هر سه متعلق طبع كه همان ختم است واقع شده است ؛ مانند: (اولئك الذين طبع الله على قلوبهم و سمعهم وابصارهم ) (سوره نحل ، آيه 108).
560- سوره نحل ، آيه 108
561- سوره نحل ، آيه 78
562- سوره شمس ، آيات 7 - 8 563- سوره شمس ، آيه 9.
564- سوره جاثيه ، آيه 23
565- سوره فصلت ، آيه 5
566- سوره اسراء، آيه 45
567- سوره محمد (صلى الله عليه وآله )، آيه 23
568- سوره مطففين ، آيات 14 - 15
569- بحار، ج 84، ص 151 - 152
570- سوره انعام ، آيه 110.
571- سوره توبه ، آيه 127
572- سوره مطففين ، آيه 12
573- سوره اعراف ، آيه 146
574- سوره توبه ، آيه 127
575- سوره نور، آيه 63
576- سوره اعراف ، آيات 16 - 17
577- سوره بقره ، آيه 81
578- سوره نجم ، آيات 11 و 18
579- سوره روم ، آيه 30.
580- سوره توبه ، آيه 38 581- سوره اعراف ، آيه 176
582- سوره ذاريات ، آيات 20 - 21
583- سوره يس ، آيات 8 - 10.
584- سوره يونس ، آيه 88
585- سوره يونس ، آيه 89.
586- سوره اسراء، آيه 72
587- سوره طارق ، آيه 9.
588- سوره ق ، آيه 22
589- سوره نساء، آيه 155
590- بحار، ج 5، ص 11
591- بحار، ج 42، ص 29.
592- نورالثقلين ، ج 1، ص 33
593- ج 1، ص 53 - 54
594- نورالثقلين ، ج 1، ص 33
595- سوره انعام ، آيه 43
596- بحار، ج 65، ص 274
597- نهج البلاغه ، خطبه 105، بند 6
598- همان ، خطبه 165، بند 30.
599- همان ، نامه 31، بند 110.
600- همان ، حكمت 193 
601- همان ، خطبه 88، بند 2
602- نهج البلاغه ، خطبه 109، بند 14
603- همان ، حكمت 275
604- همان ، خطبه 198، بند 5
605- همان ، خطبه 133، بند 7
606- همان ، خطبه 176، بند 8
607- سوره يوسف ، آيه 94
608- مصباح الشريعه ، ص 20.
609- سوره بقره ، آيه 207
610- سوره بقره ، آيه 165
611- سوره حج ، آيه 11
612- سوره توبه ، آيه 61
613- سوره احزاب آيه 23
614- سوره انعام ، آيه 25
615- سوره يونس ، آيه 42
617- سوره بقره ، آيه 136
618- سوره آل عمران ، آيه 193
619- سوره نحل ، آيه 106
620- سوره غافر، آيه 28
621- سوره آل عمران ، آيه 167
622- سوره نساء آيه 140.
623- سوره توبه ، آيه 113
624- سوره نساء، آيه 116
625- سوره منافقون ، آيه 6
626- سوره نساء، آيه 145
627- سوره منافقون ، آيه 1
628- سوره توبه ، آيه 54 اين آيه از جامعترين آياتى است كه منافقات را افشا مى كند، زيرا هم كفر اعتقادى آنان را بيان مى كند و هم كفر عمليشان را.
629- سوره مائده ، آيه 52
630- سوره مائده ، آيه 52
631- سوره توبه ، آيه 54
632- سوره اسراء، آيه 82
633- سوره نحل ، آيه 106
634- سوره حجرات ، آيه 14
635- بحار، ج 89، ص 384
636- نهج البلاغه ، نامه 27، بند 16
637- سوره نساء، آيه 142
638- سوره نحل ، آيه 23
639- سوره نساء، آيه 80.
640- سوره فتح ، آيه 10.
641- سوره بقره ، آيه 14
642- سوره اسراء، آيه 7
643- سوره نجم ، آيه 40
644- سوره نساء، آيه 10.
645- سوره نساء، آيه 10.
646- سوره فاطر، آيه 43
647- سوره نساء، آيه 107
648- سوره نساء، آيه 142
649- سوره بقره ، آيه 5
650- سوره بقره ، آيه 17
651- سوره انعام ، آيه 39.
652- سوره آل عمران ، آيه 154
653- عنوان نفس اگر در مقابل عقل نباشد شامل مكراتب برين روح انسانى نيز مى شود.
654- نهج البلاغه ، حكمت 211
655- سوره فرقان ، آيه 44
656- سوره ، آيه 16
657- سوره يوسف ، آيات 18 و 83
658- سوره كهف ، آيه 104
659- سوره حديد، آيه 19.
660- بحار، ج 24، ص 38
661- سوره نساء، آيه 1
662- سوره حشر، آيات 11 - 12
663- بحار، ج 69، ص 300.
664- همان ، ص 295
665- سوره فصلت ، آيه 22
666- سوره ابراهيم ، آيه 46
667- سوره فصلت ، آيه 15
668- التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، ج 1، ص 105 .
669- سوره مزمل ، آيه 13
670- سوره منافقون ، آيه 3
671- سوره نساء، آيه 140.
672- سوره توبه ، آيه 30.
673- سوره توبه ، آيه 127
674- سوره توبه ، آيه 77
675- سوره بقره ، آيه 41
676- سوره احزاب ، آيه 32
677- سوره مائده ، آيه 52
678- سوره هود، آيه 90.
679- سوره محمد (صلى الله عليه وآله )، آيات 29 - 30.
680- سوره احزاب ، آيه 60.
681- سوره فصلت ، آيه 40.
682- سوره كهف ، آيه 13
683- سوره محمد (صلى الله عليه وآله )، آيه 17
684- سوره حشر، آيه 23
685- سوره يونس ، آيه 25
686- سوره توبه ، آيه 124 - 125
687- سوره محمد (صلى الله عليه وآله )، آيه 20.
688- سوره منافقون ، آيه 1
689- تلاوت مولى عبدالرزاق كاشانى ، ج 1، ص 21
690- سوره شعراء، آيه 152
691- سوره يونس ، آيه 81
692- سوره اعراف ، آيه 56
693- سوره بقره ، آيه 220. پ
694- سوره قيامت ، آيه 40.
695- سوره بقره ، آيه 8
696- سوره توبه ، آيه 107
697- سوره نساء، آيه 62
698- سوره منافقون ، آيه 1
699- سوره محمد (صلى الله عليه وآله )، آيه 22
700- سوره بقره ، آيه 205
701- سوره توبه ، آيه 107
702- سور فجر، آيه 12
703- سوره غافر، آيه 29.
704- سوره غافر، آيه 37
705- سوره توبه ، آيه 67
706- آيات 11 - 12
707- سوره بقره ، آيه 130.
708- سوره انعام ، آيه 90.
709- سوره احزاب ، آيه 21
710- سوره ممتحنه ، آيا 4، 6
711- سوره حشر، آيه 8
712- سوره حشر، آيه 9.
713- سوره نحل ، آيه 24
714- سوره اعراف ، آيه 66
715- سوره بقره ، آيه 130.
716- سوره توبه ، آيه 67
717- اصول كافى ، ج 1، ص 11
718- سوره بقره ، آيه 130.
719- سوره بقره ، آيه 142
720- سوره احقف ، آيه 11
721- سوره آل عمران ، آيه 167 با مومنان ندارند و اگر روزى
722- سوره منافقون ، آيات 2 - 3
723- سوره بقره ، آيه 77
724- سوره آل عمران ، آيه 167
725- سوره ناس ، آيات 4 - 6
726- سوره آل عمران ، آيه 175
727- سوره حجرات ، آيه 11
728- سوره توبه ، آيات 65 - 66
729- سوره توبه ، آيه 65
730- سوره حجر، آيه 95
731- سوره ابراهيم ، آيه 43
732- سوره اعراف ، آيه 8
733- سوره كهف ، آيه 105
734- سوره اعراف ، آى 202
735- سوره مريم ، آيه 83
736- سوره اعراف ، آيه 27
737- سوره كهف ، آيه 50.
738- سوره شمس ، آيه 8
739- سوره بلد، آيه 10.
740- سوره انسان ، آيه 3
741- سوره آل عمران ، آيه 175
742- بحار، ج 46، ص 261
743- اصول كافى ، ج 2، ص 352
744- بحار، ج 24، ص 194
745- نهج البلاغه ، خطبه 7
746- سوره بقره ، آيه 81
747- سوره مريم آيه 67
748- نور الثقلين ، ج 1، ص 35
749- نهج البلاغه ، خطبه 7
750- سوره اعراف ، آيه 201
751- سوره اسراء، آيه 64
752- سوره بقره ، آيه 5
753- سوره عصر، آيات 1 - 3
754- سوره بقره ، آيه 275
755- سورهع بقره ، آيه 275
756- سوره نساء، آيه 29.
757- سوره صف ، آيه 10.
758- سوره صف ، آيات 10 - 12
759- سوره توبه ، آيه 111
760- سوره تغابن ، آيه 9.
761- سوره فتح ، آيه 12
762- سوره توبه ، آيه 111
763- سوره قمر، آيه 55
764- سوره قيامت ، آيات 22 - 23
765- سوره بقره ، آيه 90.
766- سوره بقره ، آيه 102
767- سوره زخرف ، آيه 38
768- سوره صف ، آيات 10 و 13
769- سوره صف ، آيه 12
770- عدن به معناى قرار است و بهشت از آن رو كه قرارگاه ابدى مومنان است ، به عدن وصف شده است . معدن نيز از آن جهت كه قرارگاه مواد خاص است بدين نام موسوم شده است .
771- نهج البلاغه ، حكمت 456
772- اصول كافى ، ج 1، ص 19.
773- بحار، ج 40، ص 27
774- سوره قمر، آيه 55
775- سوره توبه ، آيه 111
776- سوره توبه ، آيه 111
777- سوره بقره ، آيه 207
778- بحار، ج 67، ص 186
779- سوره حج ، آيه 40.
780- سوره نحل ، آيه 78
781- سوره شمس آيات 7 - 8
782- سوره فصلت ، آيه 17
783- بحار، ج 65، ص 106
784- سوره نساء، آيه 77
785- سروه زمر، آيه 15
786- سوره ، آيه 73
787- نهج البلاغه ، حكمت 131
788- همان ، خطبه 1، بند 51
789- نهج البلاغه ، خطبه 193، بند 7
790- همان ، خطبه 32، بند 4
791- همان ، نامه 27
792- همان ، نامه 31، بند 2
793- همان ، حكمت 208
794- همان ، حكمت 113
795- همان ، حكمت 37
796- نهج البلاغه ، حكمت 133
797- غرر الحكم ، ج 4، ص 352
798- بحار، ج 100، ص 39.
799- نهج البلاغه ، خطبه 195
800- سوره نور، آيه 40.
801- سوره نور، آيه 35
802- سوره نور، آيه 40.
803- بحار، ج 14، ص 384
804- همان ، ج 95، ص 393
805- سوره توبه ، آيه 67
806- سوره مريم ، آيه 64
807- سوره بقره ، آيه 17
808- سوره بقره ، آيه 15
809- سوره بقره ، آيه 264
810- سوره مدثر، آيات 49 - 51
811- سوره جمعه ، آيه 5
812- سوره محمد (صلى الله عليه وآله )، آيه 20.
813- سوره توبه ، آيه 69.
814- سوره نور، آيه 35
815- سوره بقره ، آيه 115
816- سوره نور، آيه 36
817- بحار، ج 74، ص 286 .
818- سوره صف ، آيه 8
819- سوره توبه ، آيه 32
820- سوره مائده ، آيه 64
821- ممكن است اين نكته (سرفرصت براى افروختن آتش ) ناظر به حال برخى از منافقان باشد كه ابتدا اندكى از نور ايمان و فطرت توحيدى بهره مند شده ، حظى از حركت ايمان داشتند و سپس آن را به تيرگى نفاق مبدل ساختند. جريان چنين شخصى مانند جريانى است كه به عنوان مثل در آيه محل بحث ، آمده است .
822- سوره انعام ، آيات 43 - 44 823- سوره حديد، آيه 12
824- سوره حديد، آيه 13
825- سوره نحل ، آيه 78
826- سوره آل عمران ، آيه 178 لام در ليزدادوا لام عاقبت است ؛ نظير لام در آيينه (والتقطعه ال فرعون ليكون لهم عدوا وحزنا) (سوره قصص ، آيه 8)، نه لام غايت و هدف و بدين معناست كه پايانى جز افزايش گناه ندارند، نه به اين هدف اصلى از مهلت ، افزايش گناه است .
827- سوره انفال ، آيه 22
828- سوره انفال ، آيه 23
829- سوره فتح ،، آيه 29، فخر رازى نقل مى كند كه انجيل مشتمل بر سوره اى به نام سوره الامثال است (تفسير كبير، ج 2، ص 80). شايد مراد فخر رازى همان كتاب امثال سليمان نبى است كه يكى از كتب عهد قديم (تورات ) است ، نه انجيل .
830- سوره اسراء، آيه 89.
831- سوره بقره ، آيه 26
832- سوره زمر، آيه 29.
833- سوره مزمل ، آيه 5
834- سوره نمل ، آيه 6
835- سوره حشر، آيه 21
836- سوره عنكبوت ، آيات 41 و 43
837- گرچه در اين آيه سخن از منافقان نيست ، ولى چون منافق در درون خود، كافر است ، در بسيارى از احكام با كفار مشترك است و از اين رو مى توان از مثلهاى مربوط به كافران براى شناخت احكام منافقان نيز استفاده كرد.
838- سوره نور، آيه 39.
839- سوره نور، آيه 39.
840- سوره طه ، آيه 125
841- سوره حج ، آيه 46
842- سوره اسراء، آيه 97
843- سوره نباء، آيات 24 - 26
844- سوره آل عمران ، آيه 185
845- سوره غافر، آيه 40.
846- سوره قصص ، آيه 84
847- سوره انعام ، آيه 160.
848- سوره بقره ، آيه 261 در اين آيه كريمه ابتدا سخن از افزايش يك حبه به 700 برابر است و پس از آن سخن از تضاعف است كه اگر مراد دو چندان باشد افزايش يك ، به 1400 را نشان مى دهد و اگر مراد از (يضاعف ) بيش از دو چندان باشد، حدى ندارد و در ذيل آيه نيز سخن از واسع بودن خداست كه افزايش را از 1400 فراتر مى برد. در كنار واسع ، وصف عليم مطرح است و بدين معناست كه خدا مى داند چه كسى را مورد عنايت واسع خود قرار مى دهد، تا اخلاص و معرفت عامل چگونه باشد.
849- سوره نساء، آيه 145
850- اصول كافى ، ج 2، ص 85
851- سوره ص ، آيه 45
852- سوره انعام ، آيه 57
853- بحار، ج 24، ص 368
854- سوره انعام ، آيه 122
855- تفسير صافى ، ج 1، ص 85
856- بحار، ج 74، ص 102
857- نور الثقلين ، ج 1، ص 37
858- نهج البلاغه ، خطبه 82
859- همان ، خطبه 133، بند 5
860- سوره نجم ، آيات 29 - 30.
861- سوره روم ، آيه 7
862- نهج البلاغه ، خطبه 97، بند9.
863- همان ، نامه 33
864- همان ، خطبه 108، بند 8
865- نهج البلاغه ، خطبه 108، بند 40.
866- نهج البلاغه ، خطبه 108، بند 40.
867- سوره سباء، آيه 46
868- سوره ص ، آيات 45 - 46
869- تعبير به اصابع (انگشتان ) به جاى انامل (سرانگشتان )، گذشته از آن تعبيرى است رايج ، مفيد مبالغه نيز هست ، زيرا تعبير انگشت در گوش نهادن نشانه شدت هراس ‍ آدمى است كه همه انگشت را در گوش فرو مى برد، نه خصوص سرانگشت را. نكته ديگر در تعبير اصابع آن است كه گرچه معمولا انگشت سبابه را مسبحه و مهلله ناميد. از آن رو كه شايسته است انسان به عنوان ادب نيايش در حال تسبيح و تهليل حق با اين انگشت به آسمان اشاره كند.
870- بحار، ج 74، ص 286
871- سوره رعد، آيه 13
872- سوره فصلت ، آيه 54
873- سوره حديد، آيه 4
874- سوره نحل ، آيه 128
875- سوره توبه ، آيه 40.
876- سوره بقره ، آيه 81
877- سوره رعد، آيه 17
878- سوره كهف ، آيه 29.
879- سوره يونس ، آيه 22
880- سوره كهف ، آيه 42
881- سوره يوسف ، آيه 66
882- سوره توبه ، آيه 49.
883- سوره نساء، آيه 108
884- تاويلات مولى عبدالرزاق كاشانى ، ج 1، ص 27 با اندك تغيير.
885- نهج البلاغه ، خطبه 194، بند 4 .
886- نهج البلاغه ، خطبه 210، بند 3
887- براى تفصيل بيشتر.ر.ك حماسه و عرفان ، ص 294
888- سوره نور، آيه 31
889- سوره زخرف ، آيه 49.
890- سوره الرحمن ، آيه 31
891- ر.ك الميزان ، ج 8، ص 151؛ مجمع البيان ، ج 1، ص 154 و 172؛ التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، ج 3، ص 115
892- شيخ طوسى (رحمه الله ) از علقمه كو حسن نقل مى كند: هر جا در قرآن (يا ايها الذين امنوا) است در مدينه نازل شده و هر جا در آن (يا الناس ) است در مكه نازل شده است .
پذيرش اين مدعا مرهون تتبع تام است . آيه محل بحث در مدينه نازل شد. قرطبى بعد از نقل مزبور مى گويد: اين سخن را سوره بقره و نساء رد مى كند؛ زيرا اين دو سوره مدنى است و در مزبور مى گويد: اين سخن راسوره بقره و نساء رد مى كند؛ زيرا اين دو سوره مدنى است و در آنها (يا ايها الناس ) يافت مى شود (الجامع لاحكام القرآن ، ج 1 ص 216). لازم است توجه شود كه گاهى آيه مكى در سوره مدنى يافت مى شود و عمده اثبات آن از راه نزول است .
توجه شود كه گاهى آيه مكى در سوره بقره و نساء رد مى كند؛ زيرا اين سوره مدنى است و در مزبور مى گويد: اين سخن را سوره بقره و نساء رد مى كند؛ زيرا اين دو سوره مدنى است و در آنها (يا ايها الناس ) در مكه نازل شده باشد و آيه محل بحث با اين كه سوره مدنى است مكى (باشد، خطاب اختصاص به مشركان ، ندارد؛ زيرا در مكه مسلمانان هم وجود داشت . پس تفريع زمخشرى صائب نيست ، زيرا وى بعد از نقل علقمه كه (يا ايها الناس ) مكى است مى گويد: فقوله : (يا ايها الناس ‍ اعبدوا) خطاب لمشركى مكه (كشاف ، ج 1، ص 89).
893- مجمع البيان ، ج 2، ص 490.
894- سوره حج ، آيه 49.
895- سوره آل عمران ، آيه 64
896- سوره فصلت ، آيه 11
897- نهج البلاغه ، خطبه 152، بند 5
898- همان ، خطبه 1، بند 8
899- سوره اعراف ، آيه 179.
900- سوره بقره ، آيه 31
901- سوره فجر، آيات 27 - 28
902- نهج البلاغه ، نامه 28، بند 7
903- سوره اعراف ، آيه 188
904- سوره مريم ، آيه 36
905- سوره يونس ، آيه 18
906- سوره زمر، آيه 3
907- تسنيم ، ج 1، ص 353
908- سوره زمر، آيه 62
909- سوره نحل ، آيه 17
910- سوره زخرف ، آيه 23
911- سوره واقعه ، آيه 58
912- سوره مائده ، آيه 17
913- سوره مائده ، آيه 75
914- سوره نساء، آيه 172
915- سوره مائده ، آيه 72
916- سوره انعام ، آيه 102
917- سوره هود، آيه 62
918- سوره صافات ، آيه 96
919- سره شعراء، آيه 184
920- سوره ذاريات ، آيه 56
921- سوره ابراهيم ، آيه 8
922- سوره بقره ، آيه 3
923- سوره آل بقره ، آيه 197
924- سوره حج ، آيه 37
925- سوره مائده ، آيه 27
926- سوره حجرات ، آيه 13
927- سوره انفال ، آيه 29.
928- سوره طلاق ، آيه 2
929- سوره زمر، آيه 3
930- سوره شعراء، آيه 89.
931- بحار، ج 67، ص 239.
932- ر.ك بحار، ج 47، ص 142
933- سوره ق ، آيه 16
934- سوره مائده ، آيه 6
935- سوره حج ، آيه 1
936- سوره انعام ، آيه 102
937- سوره انعام ، آيه 102
938- سوره يونس ، آيه 104
939- سوره يس ، آيه 22
940- سوره عنكبوت ، آيه 17
941- سوره هود، آيه 123
942- جامع البيان ، ج 1، ص 125
943- سوره حشر، آيه 24
944- روح المعانى ، ج 1، ص 297
945- نور الثقلين ، ج 1، ص 39.
946- بحار، ج 65، ص 286
947- نور الثقلين ، ج 1، ص 40.
948- نور الثقلين ، ج 1، ص 40.
949- نهج البلاغه ، حكمت 113
950- نور الثقلين ، ج 1، ص 40 - 41
951- نور الثقلين ج 1، ص 41 - 40.
952- نور الثقلين ، ج 1، ص 40 - 41
953- نور الثقلين ، ج 1، ص 40 - 41
954- بحار، ج 38، ص 69.
955- نور الثقلين ، ج 1، ص 40.
956- بحار، ج 74، ص 82
957- بحار، ج 74، ص 82
958- سوره نحل ، آيه 36
959- بحار، ج 66، ص 404
960- همان ، ج 67، ص 199.
961- نهج البلاغه ، نامه 26، بند 2
962- بحار، ج 67، ص 111
963- بحار، ج 67، ص 252
964- نور الثقلين ، ج 1، ص 41
965- بحار، ج 67، ص 252
966- نور الثقلين ، ج 1، ص 39.
967- سوره حديد، آيه 16
968- نور الثقلين ، ج 1، ص 40.
969- بحار، ج 67، ص 253
970- شرح كافى ، ج 8، ص 250.
971- بحار، ج 57، ص 360.
972- همان ، ج 65، ص 287
973- كشاف ، ج 1، ص 91
974- بحار، ج 65، ص 287
975- نهج البلاغه ، خطبه 83، بند 23
976- سوره انعام ، آيه 1
977- سوره مرسلات ، آيه 25
978- سوره نور، آيه 35
979- سوره روم آيه 27 ر.ك التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، ج 1، ص 56
980- سقف خانه ، آسمان آن است (جامع البيان ، ج 1، ص 197؛ تبيان ، ج 1، ص 100).
981- سوره انبياء آيه 23
982- سوره نحل ، آيه 69.
983- سوره بقره ، آيه 155
984- التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، ج 2، ص 28
985- سوره نازعات ، آيه 33
986- سوره طه ، آيه 54
987- التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، ج 12، ص 66
988- سروه ذاريات ، آيه 58
989- سوره عنكبوت ، آيه 17
990- سوره عبس ، آيه 32
991- سوره طه ، آيه 54
992- سروه آل عمران ، آيه 18
993- سوره حجر، آيه 22
994- سوره انعام ، آيه 95
995- سوره واقعه ، آيات 63 - 64
996- سوره فتح ، آيه 4
997- سوره بقره ، آيه 115
998- سوره فصلت ، آيه 9.
999- سوره يونس آيه 18
1000- سوره نحل ، آيه 36
1001- سوره بقره ، آيه 115
1002- بحار، ج 95، ص 66
1003- سوره مائده ، آيه 1
1004- سوره يوسف ، آيه 39.
1005- سوره روم ، آيه 30.
1006- نهج البلاغه ، خطبه 72
1007- سوره نحل ، آيه 78
1008- سوره لقمان ، آيه 13
1009- سوره آل عمران ، آيه 117
1010- سوره انبياء، آيه 64
1011- سوره انبياء، آيه 67
1012- سوره زمر، آيه 3
1013- سوره نور، آيه 55
1014- بحار، ج 67، ص 239.
1015- همان ، ص 198
1016- سوره يوسف ، آيه 106
1017- نهج البلاغه ، خطبه 211، بند 7
1018- نهج البلاغه ، خطبه 186، بند 19.
1019- بحار، ج 57، ص 82
1020- نورالثقلين ، ج 1، ص 46
1021- همان ، ص 42
1022- بحار، ج 27، ص 99.
1023- در المنثور، ج 1، ص 78
1024- سوره نمل ، آيه 61
1025- البحر المحيط، ج 1، ص 237
1026- آلاء الرحمن ، ص 75
1027- تسنيم ، ج 1، ص 191
1028- سوره نور، آيه 1
1029- سوره هود، آيه 13
1030- سوره توبه ، آيه 64
1031- سوره توبه ، آيه 86
1032- سوره محمد (صلى الله عليه وآله )، آيه 20.
1033- التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، ج 5، ص 300 - 301
1034- التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، ج 5، ص 300 - 301
1035- سوره هود، آيه 13
1036- سوره انبياء، آيه 22
1037- سوره بقره ، آيه 2
1038- ر.ك همين كتاب ، ص 137
1039- سوره بقره ، آيه 197
1040- سوره اسراء، آيه 82
1041- سوره فصلت ، آيه 44
1042- سوره ابراهيم ، آيه 10. شك درباره خا خود دليلى بر وجود خداست ، زيرا شك امرى وجودى است و هر امر وجودى بايد به مبدئى وابسته باشد كه هستى عين ذات اوست .
1043- سوره بقره ، آيه 2
1044- سوره نساء، آيه 87
1045- سوره نباء، آيه 39.
1046- سوره ابراهيم ، آيه 9.
1047- سوره ص ، آيه 8
1048- سوره سباء آيه 21
1049- سوره نمل ، آيه 66
1050- سوره حج ، آيه 46
1051- سوره نور، آيه 35
1052- سوره مائده آيه 15
1053- سوره توبه ، آيه 45
1054- سوره توبه ، آيه 110.
1055- سوره انعام ، آيه 93
1056- سوره مدثر، آيه 52
1057- سوره انفال ، آيه 31
1058- سوره انعام ، آيه 124
1059- تفسير صدرالمتالهين ، ج 2، ص 124
1060- بحار، ج 39، ص 213
1061- بحار، ج 9، ص 294
1062- سوره اسراء، آيه 1
1063- سوره بقره ، آيه 258
1064- سوره هود، آيه 13
1065- سوره اسراء، آيه 88
1066- سوره هود، آيه 13
1067- سوره شورى ، آيه 11
1068- سوره بقره ، آيه 111
1069- تفسير تبيان ، ج 1، ص 104
1070- سوره مومنون ، آيه 117
1071- اصول كافى ، ج 1، ص 136
1072- شرح اصول كافى ، ص 342
1073- سوره واقعه ، آيات 77 - 79.
1074- سوره يونس ، آيه 39.
1075- بحث مبسوط اعجاز قرآن در تفسير موضوعى ، ج 1، با عنوان قرآن در قرآن آمده است و آنچه دراين جا مطرح مى شود تنها جنبه تفسير مفاهيم قرآنى دارد، نه تفسير موضوعى يا علوم قرآن .
1076- تفسير تبيان ، ج 1، ص 104
1077- سوره هود، آيه 13
1078- سوره يونس ، آيه 38
1079- مجمع البيان ، ج 1، ص 157
1080- كشاف ، ج 1، ص 98
1081- سوره اسراء، آيه 88
1082- سوره فرقان ، آيه 5
1083- سوره عنكبوت ، آيه 48
1084- سوره يونس ، آيه 16
1085- الميزان ، ج 1، ص 58
1086- سوره جمعه ، آيه 2
1087- بحث درباره مرجع ضمير در (مثله ) شهرت به سزايى يافت و تضارب آرا در آن موجب تاليف چند ساله شد (روح المعانى ، ج 1، ص 18)
1088- سوره انفال ، آيه 31
1089- تفسير كبير، ج 2، ص 130.
1090- سوره رعد، آيه 43
1091- بحار، ج 35، باب 24
1092- تفصيل مطلب را مى توان از جامع البيان دريافت كرد (ج 1، ص 130 - 131).
1093- سوره اعراف ، آيه 194
1094- سوره اسراء، آيه 56
1095- سوره يونس ، آيه 38
1096- سوره هود، آيه 13
1097- سوره حج ، آيه 5
1098- سوره اسراء، آيه 88
1099- سوره انبياء، آيه 91
1100- البحر المحيط، ج 1، ص 244؛ روح المعانى ، ج 1، ص 308
1101- سوره فرقان ، آيه 32
1102- سوره انعام آيه 37
1103- سوره اسراء، آيه 95 در اين موارد. تنزيل تدريجى با تعبيرهايى مانند (جمله واحده ) كه نشانه دفعى بودن است باعث ناسازگارى صدر و ساقه است ، چنانكه آيه واحده تدريج ندارد و همان طور كه فرشته متدرجا نازل نمى شود.
1104- سوره طه ، آيه 21
1105- سوره نحل ، آيه 17
1106- سوره يونس ، آيه 34
1107- سوره اسراء، آيه 55
1108- سوره بقره ، آيه 253
1109- نور الثقلين ، ج 1، ص 43
1110- سوره توبه ، آيه 2
1111- نور الثقلين ، ج 1، ص 43
1112- سوره علق ، آيه 14
1113- بحار، ج 9، ص 175
1114- همان ، ج 89، ص 30.
1115- سوره يوسف ، آيه 80.
1116- سوره بقره ، آيه 55
1117- آلوسى در سابق بودن سوره تحريم نسبت به سوره بقره جازم نيست و جاى سخن را باز مى داند (روح المعانى ، ج 1، ص 318).
1118- سوره تحريم ، آيه 6 1119- سوره بقره ، آيه 126
1120- سوره ابراهيم ، آيه 35
1121- در كتاب المستخلص وقود به آتش افروزه ترجمه شده است .
1122- سوره بروج ، آيه 5
1123- سوره نور، آيه 35
1124- نهج البلاغه نامه 23
1125- نهج البلاغه ، خطبه 198، بند 25
1126- سوره انبياء، آيه 98
1127- سوره جن ، آيه 15
1128- سوره اسراء، آيه 7
1129- سوره نباء، آيات 21 - 22
1130- سوره بقره ، آيه 25
1131- سوره فاطر، آيه 23
1132- سوره توبه ، آيه 122
1133- سوره جن ، آيه 15 اطلاق اين آيه شامل هر قاسط و ظالم مى شود، اعم از جن و انس .
1134- سوره مومن ، آيات 71 - 72
1135- سروه نساء، آيه 56
1136- سوره همزه ، آيات 7 - 8
1137- سوره آل عمران ، آيه 192
1138- جامع البيان ، ج 1، ص 131
1139- ر.ك تفسير بيضاوى ، ج 1، ص 40.
1140- سوره توبه ، آيات 34 - 35
1141- سوره انبياء، آيه 98
1142- ر.ك الميزان ، ج 1، ص 90.
1143- سوره آل عمران ، آيه 133
1144- سوره توبه ، آيه 49.
1145- سوره الرحمن ، آيه 44
1146- بحار، ج 8، ص 119.
1147- ر.ك كشف المراد، ص 453، مقصد 6، مسئله 14؛ تفسير صدرالمتالهين ، ج 2،، ص 170.
1148- سوره آل عمران ، آيه 10.
1149- سوره جن ، آيه 15
1150- الغدير، ج 8، ص 214
1151- سوره بقره ، آيه 10.
1152- سوره نساء، آيه 10.
1153- سوره نساء، آيه 145
1154- سوره آل عمران ، آيه 97
1155- سوره تحريم ، آيه 6
1156- سوره جن ، آيه 23
1157- سوره نساء، آيه 93
1158- سور هود، آيه 113
1159- سوره آل عمران ، آيه 97
1160- سوره تحريم ، آيه 6
1161- سوره جن ، آيه 23
1162- سوره نساء، آيه 93
1163- سوره هود، آيه 113
1164- آغاز و انجام ، ص 33
1165- سوره انبياء، آيه 98
1166- سوره جن ، آيه 15
1167- سوره همزه ، آيات 4 - 7
1168- سوره نساء، آيه 56
1169- سوره اسراء، آيه 97
1170- سوره قصص ، آيه 41
1171- سوره هود، آيات 97 - 98
1172- سوره آل عمران ، آيه 10 - 11
1173- سوره انبيا، آيه 98
1174- سوره انبياء، آيه 67
1175- البحر المحيط، ج 1، ص 249.
1176- بحار، ج 9، ص 176
1177- نورالثقلين ، ج 1، ص 43؛ تفسير صافى ، ج 1، ص 89.
1178- در المنثور، ج 1، ص 90؛ جامع البيان ، ج 1، ص 131
1179- تفسير برهان ، ج 1، ص 69.
1180- سوره سبا، آيه 10.
1181- سوره انبياء، آيه 79.
1182- در المنثور، ج 1، ص 90.
1183- بحار، ج 72، ص 316
1184- نهج البلاغه ، خطبه 190، بند 10.
1185- همان ، خطبه 183، بند 15
1186- همان ، نامه 27، بند 10.
1187- سوره حج ، آيه 19.
1188- سوره ابراهيم ، آيه 50.
1189- الجامع لاحكام القرآن ، ج 1، ص 226
1190- سوره آل عمران ، آيه 21
1191- سوره انعام ، آيه 76
1192- التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، ج 2، ص 130.
1193- سوره قيامت ، آيه 9.
1194- سوره انسان ، آيه 13
1195- سوره تحريم ، آيه 8
1196- كشاف ، ج 1، ص 107
1197- سوره نمل ، آيه 39.
1198- سوره نساء، آيه 1
1199- سوره يس ، آيه 56
1200- سوره بقره ، آيه 35
1201- سوره آل عمران ، آيه 131
1202- سوره آل عمران ، آيه 133
1203- سوره نساء، آيه 10.
1204- سوره واقعه ، آيات 88 - 89.
1205- سوره نحل ، آيه 97
1206- سوره انعام ، آيه 158
1207- سوره مومنون ، آيه 37
1208- سوره نور، آيه 39.
1209- سوره آل عمران ، آيه 15
1210- سوره الرحمن ، آيه 46
1211- سوره انسان ، آيه 6
1212- نهج البلاغه ، حكمت 32
1213- سوره بقره ، آيه 286
1214- سوره توبه ، آيه 49.
1215- سوره بقره ، آيه 286
1216- سوره اسراء، آيه 8
1217- سور طور، آيه 23
1218- سوره اعراف ، آيه 43
1219- از بشارت به خلود كه در پايان آيه آمده معلوم مى شود كه سخن در مورد بهشت قيامت است ، نه برزخ ، زيرا برزخ ، بين دنيا و قيامت كبراست و جاى خلود نيست : (و من ورائهم برزخ الى يوم يبعثون ) (سوره مومنون ، آيه 100).
1220- سوره واقععه ، آيه 33
1221- تفسير كبير، ج 2، ص 142
1222- همان ، ص 141
1223- الفرقان ، ج 1، ص 247
1224- الجامع الاحكام القرآن ، ج 1، ص 229.
1225- سوره آل عمران ، آيه 30.
1226- سوره يس ، آيه 54
1227- سوره بقره ، آيه 281
1228- سوره بقره ، آيه 281
1229- سوره نساء، آيه 10.
1230- سوره ق ، آيه 35
1231- سوره تحريم ، آيه 7
1232- سوره عنكبوت ، آيه 55
1233- البحر المحيط، ج 1، ص 115
1234- سوره زمر، آيه 74
1235- سوره نور، آيه 26
1236- سوره حجر، آيه 47
1237- سوره يونس ، آيه 35
1238- سوره انبياء، آيه 34
1239- سوره عنكبوت ، آيه 14
1240- سوره نساء، آيه 57
1241- سوره اسراء، آيه 84
1242- سوره شعرا، آيه 136
1243- سوره انعام ، آيات 27 - 28
1244- سوره همزه ، آيه 6
1245- سوره نساء، آيات 27 - 28
1246- سوره واقعه ، آيات 88 - 89.
1247- بحار، ج 40، ص 201
1248- ر.ك : شرح حالات اويس قرنى .
1249- مفاتيح الجنان ، دعاى ابوحمزه ثمالى .
1250- سوره آل عمران ، آيه 45
1251- سوره آل عمران ، آيه 39.
1252- سوره توبه ، آيه 21
1253- سوره زمر، آيات 17 - 18
1254- سوره تغابن ، آيه 7
1255- ايجاز البيان ، (پاورقى تفسير ابن عربى ) ج 1، ص 80.
1256- سوره آل عمران ، آيه 131
1257- سوره توبه ، آيه 100.
1258- سوره اعراف ، آيه 43؛ سوره يونس ، آيه 9، سوره كهف ، آيه 31
1259- سوره انعام ، آيه 6
1260- سوره زخرف ، آيه 15
1261- سوره هود، آيه 41
1262- سوره سجده ، آيه 17
1263- جامع البيان ، ج 1، ص 210.
1264- سوره واقعه ، آيات 17 - 20.
1265- سوره بينه ، آيات 7 - 8
1266- سوره فاطر، آيه 34
1267- سوره حج ، آيه 22
1268- سوره حجر، آيه 48
1269- تفسير ابن عربى ، ج 1، ص 81
1270- ايجاز البيان فى الترجمه عن القرآن (پاورقى تفسير ابن عربى )، ج 1، ص 82، با اندك تغيير.
1271- بحار، ج 36، ص 129.
1272- همان ، ج 41، ص 79.
1273- در المنثور، ج 1، ص 92 - 93
1274- در المنثور، ج 1، ص 92 - 93
1275- در المنثور، ج 1، ص 94
1276- نهج البلاغه ، خطبه 85، بند 6
1277- سوره انفال ، آيه 4
1278- سوره آل عمران ، آيه 163
1279- بحار، ج 8، ص 155
1280- بحار، ج 68، ص 188
1281- كنز العمال ، ج 14، ص 366، ح 38963
1282- بحار، ج 8، ص 140.
1283- نور الثقلين ، ج 1، ص 44
1284- در المنثور، ج 1، ص 96
1285- تفسير برهان ، ج 1، ص 70.
1286- در المنثور، ج 1، ص 97
1287- جامع البيان ، ج 1، ص 137
1288- بحار، ج 8، ص 139.
1289- در المنثور، ج 1، ص 98
1290- بحار، ج 8، ص 140.
1291- نور الثقلين ، ج 1، ص 44
1292- سوره بقره ، آيه 235
1293- سوره بقره ، آيه 6
1294- سوره انعام ، آيه 28
1295- تفسير تبيان ، ج 1، ص 110.
1296- تفسير كبير، ج 1، ص 131
1297- نهج البلاغه ، حكمت 113
1298- همان ، حكمت 21
1299- سوره زخرف ، آيه 56
1300- سوره زخرف ، آيه 57
1301- سوره زخرف ، آيه 59.
1302- سوره لقمان ، آيه 30.
1303- سوره بقره ، آبه 147
1304- بحار، ج 28، ص 368
1305- سوره فرقان ، آيه 1
1306- زمخشرى و فخر رازى نمودارى از امثال دارج عرب را كه در آن عنوان بهايم ، طيور و حشرات به كار برده شده ارائه كردند. ر.ك كشاف و تفسير كبير، ذيل آيه 26 سوره بقره .
1307- سوره روم ، آيه 58
1308- سوره انفال ، آيه 42
1309- سوره قمر، آيه 17
1310- سوره فتح ، آيه 29.
1311- سوره حشر، آيه 21
1312- سوره عنكبوت ، آيه 41
1313- سوره نور، آيه 39.
1314- سوره حج ، آيه 73
1315- سوره فرقان ، آيه 46
1316- سوره ق ، آيه 44
1317- نهج البلاغه ، خطبه 1
1318- سوره نازعات ، آيه 27
1319- سوره آل عمران ، آيه 83
1320- سوره نمل ، آيه 78
1321- نورالثقلين ، ج 1، ص 45
1322- سوره عكبوت ، آيه 43
1323- سوره سبا، آيه 6
1324- نهج البلاغه ، حكمن 107
1325- سوره نحل ، آيه 70.
1326- سوره نساء، آيه 17
1327- برخى هر دو جمله را كلام كافران پنداشتند و بعضى خصوص جمله اول را (البحر المحيط، ج 1، ص 125)
1328- سوره سباء، آيه 13
1329- سوره اسراء، آيه 39.
1330- سوره بقره ، آيه 269.
1331- كشاف ، ج 1، ص 118
1332- سوره انسان ، آيه 3
1333- سوره بلد، آيه 10.
1334- سوره بقره ، آيه 185
1335- سوره طه ، آيه 50.
1336- سوره ليل ، آيات 57
1337- سوره محمد (صلى الله عليه وآله )، آيه 17
1338- سوره شورى ، آيه 13
1339- سوره نور، آيه 54
1340- سوره كهف ، آيه 13
1341- سوره طه ، آيه 50.
1342- سوره صف ، آيه 5
1343- سوره فاطر، آيه 2
1344- مفاتيح الجنان ، دعاى ابوحجمزه ثمالى .
1345- سوره يس ، آيه 62
1346- سوره طه ، آيه 79.
1347- سوره طه ، آيه 85
1348- سوره فاطر، آيه 8
1349- سوره انعام ، آيه 90.
1350- سوره فرقان ، آيه 1
1351- سوره توبه ، آيه 115
1352- سوره جاثيه ، آيه 23
1353- سوره رعد، آيه 27
1354- سوره غافر، آيه 34
1355- البحر المحيط، ج 1، ص 121
1356- سوره احزاب ، آيه 53
1357- بحار، ج 75، ص 278
1358- تفسير كبير، ج 1، ص 133
1359- سوره فرقان ، آيه 41
1360- سوره اسراء، آيه 62
1361- تفسير كبير، ج 1، ص 137
1362- همان ، ص 144
1363- همان ، ص 147، با اندك تغيير.
1364- تفصيل بحث جبر و تفويض را كتابهاى حكمت و كلام بر عهده دارد. ر.ك رحيق مختوم (بخش ‍ چهارم از جلد دوم اسفار، مبحث احكام علت فاعلى ) و على بن موسى الرضا والفلسفه الالهه ، ص ‍ 68
1365- بحار، ج 4، ص 197
1366- سوره نساء، آيه 165
1367- سوره انفال ، آيه 42
1368- سوره يونس ، آيه 108، سوره اسراء آيه 15
1369- سوره زمر، آيه 41
1370- سوره اعراف ، آيه 178، سوره كهف ، آيه 17 با اندك تفاوت .
1371- سوره اعراف ، آيه 155
1372- سوره اعراف ، آيه 155
1373- سوره رعد، آيه 27
1374- سوره فاطر، آيه 8
1375- سوره حجرات ، آيه 11
1376- سوره توبه ، آيه 67
1377- كشاف ، ج 1، ص 119.
1378- البحر المحيط، ج 1، ص 126 - 127 با اندك تغيير.
1379- روح المعانى ، ج 1، ص 193
1380- تفسير صافى ، ج 1، ص 90.
1381- سوره حج ، آيه 73
1382- سوره عنكبوت ، آيه 41 .
1383- سوره بقره ، آيات 17 - 20.
1384- بحار، ج 24، ص 388؛ تفسير برهان ، ج 1، ص 70.
1385- در المنثور، ج 1، ص 103
1386- بحار، ج 16، ص 284
1387- جامع البيان ، ج 1، ص 216 - 217
1388- پى نوشت .
1389- سوره مدثر، آيه 31 1390- بحار، ج 90، ص 12
1391- نهج البلاغه ، خطبه 176، بند 7
1392- همان ، خطبه ، 198، بند 25
1393- بحار، ج 5، ص 7
1394- سوره مدثر، آيه 31
1395- بحار، ج 24، ص 389.
1396- در المنثور، ج 1، ص 104
1397- تفسير تبيان ، ج 1، ص 118، مجمع البيان ، ج 1، ص 131
1398- سوره رعد، آيه 25
1399- سوره يونس ، آيات 94 - 96
1400- الميزان ج 10، ص 118
1401- سوره نساء، آيه 145
1402- سوره بقره ، آيه 125
1403- سوره يس ، آيه 60.
1404- سوره احزاب ، آيه 23
1405- سوره احزاب ، آيه 23
1406- سوره آل عمران ، آيه 178
1407- سوره يس ، آيه 60.
1408- سوره انعام ، آيه 152
1409- سوره نحل ، آيه 91
1410- سوره نحل ، آيه 95
1411- سوره اسراء، آيه 34
1412- تفصيل اين بحث در سوره مباركه اعراف خواهد آمد.
1413- سوره اعراف ، آيه 172
1414- سوره شمس ، آيات 7 - 8
1415- سوره روم ، آيه 30.
1416- سوره نساء، آيه 165
1417- اصول كافى ، ج 1، ص 11
1418- در بيشتر متون دينى اصطلاح عقل به معناى عقل عملى به كار رفته اغست . عقل نظرى ، يعنى نيروى متفكر و انديشمند زمينه ساز شكوفايى عقل عملى است ، علم براى آن است كه انسان قدرت اجرا بيابد و عمل كند؛ زيرا عالم بى عمل جاهل است ، اميرالمومنين (عليه السلام ) مى فرمايد: رب عالم قد قتله جهله (نهج البلاغه ، حكمت 107)، لا تجعلوا علمكم جهلا و يقينكم شكا اذا علمتم فاعملوا و اذا تيقنتم فاقدموا (نهج البلاغه حكمت 274) عقل عملى و نظرى به منزله دو بال انسان است كه هر چه انسان ضعيفتر باشد فاصله اين دو بال بيشتر مى شود تا آن جا كهخ ممكن است آدمى فاقد يكى از اين دو بال شود؛ چنانكه هر چه انسان قويتر باشدفاصله اين دوبال كمتر مى شود تا آنجا كه يكى از اين دو بال عين ديگرى مى شود و اين فرض در انسانهاى كامل تحقق مى يابد. برخى انسانها فاقد هر دو بال هستند؛ مانند انسان جاهل فاسق . برخى نيز فاقد عملى ، مانند عالم فاسق و برخى
فاقد علم نظرى ، مانند انسان زاهدى كه نمى داند وظيفه اش چيست .
عقل نظرى و عملى از قواى روح آدمى است و هر يك صفحه اى از صفحات ميثاق و تعهد مشترك عبد و مولاست .
براى عقل نظرى و عملى اصطلاح ديگرى است كه فعلا مطرح نيست .
1419- سوره مائده ، آيه 7
1420- سوره آل عمران ، آيه 103
1421- سوره آل عمران ، آيه 81
1422- سوره اسراء، آيه 34
1423- سوره تكوير، آيه 9.
1424- سوره توبه ، آيه 111
1425- سوره بقره ، آيه 40
1426- سوره فتح ، آيه 10
1427- بيعت از بيع و به معناى فروختن جان به خداست
1428- سوره رعد، آيات 19 - 20
1429- سوره توبه ، آيه 7
1430- سوره توبه ، آيه 4
1431- سوره مائده آيه 13
1432- سوره نساء، آيه 46
1433- سوره مائده ، آيه 13
1434- سوره مائده ، آيه 64
1435- سوره مائده ، آيه 14
1436- سوره آل عمران ، آيه 103
1437- سوره نحل ، آيه 92
1438- سوره فصلت ، آيه 43
1439- سوره زخرف ، آيه 43
1440- سوره حج ، آيه 31
1441- سوره توبه ، آيه 121
1442- سوره عنكبوت ، آيه 8
1443- سوره لقمان ، آيه 14
1444- سوره نساء، آيه 1
1445- بحار، ج 43، ص 119
1446- سوره لقمان ، آيه 15
1447- سوره نساء، آيه 19
1448- سوره بقره ، آيه 228
1449- سوره لقمان ، آيه 15
1450- نهج البلاغه ، حكمت 165
1451- سوره حجرات ، آيه 10
1452- بحار، ج 71، ص 157
1453- سوره آل عمران ، آيه 103
1454- نهج البلاغه خطبه 127، بند 8
1455- سوره مومنون ، آيات 52 - 53
1456- سوره حشر، آيه 14
1457- سوره حشر، آيه 14
1458- سوره نور، آيه 63
1459- سوره توبه آيه 120.
1460- سوره رعد، آيه 25
1461- سوره محمد (صلى الله عليه وآله )، آيه 22
1462- البحر المحيط، ج 1، ص 127
1463- همان ، ص 128
1464- سوره اعراف ، آيه 56
1465- سوره انفال ، آيه 73
1466- سوره شعراء، آيات 182 - 183
1467- سوره نمل ، آيات 48 - 49
1468- سوره انفال ، آيه 73
1469- سوره يس ، آيه 10.
1470- سوره شعرا، آيه 136
1471- سوره زمر، آيه 15
1472- سوره شمس ، آيه 10
1473- سوره بقره ، آيه 124
1474- سوره انعام ، آيه 124
1475- سوره شورى ، آيه 23
1476- سوره بقره ، آيه 100.
1477- سوره توبه ، آيه 12
1478- سوره زمر، آيه 15
1479- سوره طه ، آيه 64
1480- سوره توبه ، آيه 8
1481- سوره توبه ، آيه 10
1482- نهج البلاغه ، خطبه 84
1483- همان ، خطبه 41
1484- همان ، خطبه 41
1485- در المنثور، ج 1، ص 104
1486- نهج البلاغه نامه 53، بند 133
1487- نهج البلاغه ، نامه 53، بند 133
1488- بحار، ج 47، ص 216
1489- سوره انفال ، آيه 58
1490- بحار، ج 24، ص 389.
1491- تفسير برهان ، ج 1، ص 71
1492- بحار، ج 71، ص 196
1493- نهج البلاغه ، خطبه 106، بند 11
1494- سوره آل عمران ، آيه 101
1495- سوره عنكبوت ، آيه 19
1496- سوره ابراهيم ، آيه 10
1497- سوره بقره ، آيه 115
1498- سوره لقمان آيه 25
1499- سوره فصلت ، آيه 9.
1500- سوره تكوير آيه 26
1501- سوره انسان ، آيه 1
1502- سوره فصلت ، آيه 9.
1503- سوره ذاريات ، آيات 20 - 21
1504- سوره طور، آيه 35
1505- سوره طور، آيه 36 مراد از السموات والارض در مواردى كه تعبير ما فيهن يا ما بينهن همراه با آن نيامده ، مجموع نظام آفرينش است .
1506- سوره جاثيه ، آيه 24
1507- سوره جاثيه ، آيه 24
1508- سوره جاثيه ، آيه 24
1509- سوره ملك ، آيه 2
1510- سوره جاثيه ، آيه 24
1511- سوره جاثيه ، آيه 24
1512- سوره انعام ، آيه 29.
1513- سوره مومنون ، آيه 115
1514- سوره مومن ، آيات 10 - 11
1515- برخى مفسران گفته اند آيه سوره غافر دلالتى بر حيات برزخى انسان ندارد؛ در حالى كه هم از آيه سوره غافر و هم از آيه مورد بحث حيات برزخى استفاده مى شود: اما در آيه سوره غافر، چون دو احياء و دو اماته مطرح است ، اماته اول عامل انتقال انسان از دنيا به عالم ديگر اس و چون اماته دوم بدون احياى سابق ممكن نيست ، پس اماته دوم اقتضا مى كند كه انسان در برزخ حياتى ديگر داشته باشد و آنگاه از حيات برزخى به صحنه قيامت كبرا منتقل شود و اين انتقال جديد يك چهره اش اماته دوم است .
در آيه محل بحث نيز چون خداى سبحان فرمود: (ثم يحييكم ثم اليه ترجعون ) و افزون بر احياء رجوع به سوى خدا را نيز با حرف عطف ثم ذكر كرد، معلوم مى شود بين احياء رجوع فرق است و چون رجوع ناظر به حيات قيامتى است ، پس احياء ناظر به حيات برزخى است و هر يك از دو جمله به مرحله خاصى از سير انسان اشاره دارد و گرنه مى فرمود: ثم يحييكم واليه ترجعون و يا تنها مى فرمود: ثم اليه ترجعون .
1516- سوره مومنون ، آيه 100.
1517- سوره انشقاق ، آيه 6
1518- سوره انشقاق ، آيات 7 - 13
1519- سوره فجر، آيات 27 - 30.
1520- تهذيب ، ج 3، ص 126
1521- سوره فجر، آيات 27 - 28
1522- سوره بروج ، آيه 13
1523- سوره مومنون ، آيه 14
1524- سوره طه ، آيه 55
1525- سوره مومنون ، آيه 15
1526- سوره فرقان ، آيه 49، سوره زخرف ، آيه 11، سوره ق ، آيه 11
1527- سوره يس ، آيه 33
1528- سوره بقره ، آيه 156
1529- سوره هود، آيه 123
1530- سوره روم ، آيه 11
1531- تفسير كبير، ج 1، ص 152
1532- به نقل از بيان السعاده ، ج 1، ص 70.
1533- ص 35، ج 1
1534- سوره حجر، آيه 29.
1535- سوره روم ، آيه 19.
1536- سوره عنكبوت ، آيه 64
1537- سوره عنكبوت ، آيه 64
1538- البحر المحيط، ج 1، ص 131
1539- بحار، ج 6، ص 236 .
1540- بحار، ج 6، ص 236
1541- سوره عبس ، آيات 21 - 22
1542- توحيد صدوق ، باب حدوث عالم ، ح 3
1543- توحيد صدوق ، ص 257
1544- سوره نور، آيه 35
1545- سوره اسراء، آيه 12
1546- سوره نازعات ، آيات 27 - 30؛ ر. ك الميزان ، ج 17، ص 365
1547- ر.؟ التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، ج 5، ص 324
1548- سوره هود، آيه 44
1549- سوره زخرف ، آيات 12 - 13
1550- سوره اعراف ، آيه 54
1551- سوره طه ، آيه 5
1552- جامع البيان ، ج 1، ص 228
1553- البحر المحيط، ج 1، ص 134
1554- جامع البيان ، ج 1، ص 228 - 229.
1555- الميزان ، ج 12، ص 154؛ التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، ج 5، ص 326
1556- سوره طلاق ، آيه 12
1557- سوره زخرف ، آيات 12 14
1558- سوره حج ، آيه 37
1559- سيره ابن هشام ، ج 1، ص 266
1560- سوره فصلت ، آيات 9 10
1561- سوره ابراهيم ، آيات 32 33
1562- سوره فصلت ، آيه 11
1563- جامع البيان ، ج 1، ص 232
1564- سوره نحل ، آيات 5 7
1565- سوره قصص ، آيه 81
1566- سوره شعراء، آيه 63
1567- سوره بقره ، آيه 60
1568- سوره قمر، آيه 1
1569- سوره انبياء، آيه 79.
1570- سوره ص ، آيه 36
1571- سوره ابراهيم ، آيه 32
1572- سوره يس ، آيه 38
1573- سوره يس ، آيه 40
1574- سوره صافّات ، آيه 6
1575- سوره ذاريات ، آيه 7
1576- نورالثقلين ، ج 5، ص 366
1577- سوره رعد، آيه 16
1578- سوره ملك ، آيه 14
1579- سوره رعد، آيه 4
1580- سوره طه ، آيه 14
1581- سوره انبياء، آيه 87
1582- سوره بقره ، آيه 29.
1583- سوره يوسف ، آيه 3
1584- البحر المحيط، ج 1، ص 279 با تغيير و تلخيص
1585- تفسير كبير، ج 1، ص 154
1586- الجامع لاحكام القرآن ، ج 1، ص 240.
1587- مجمع البيان ، ج 1، ص 141
1588- تفسير صدرالمتاءلّهين ، ج 2، ص 277
1589- سوره زخرف ، آيه 32
1590- بحار، ج 74، ص 140.
1591- سوره نازعات ، آيه 27
1592- سوره اسراء، آيه 37
1593- سوره احزاب ، آيهئ 72 بحث مبسوط درباره معناى امانت ، كيفيت عرضه ، اباى اشفاقى در برابر اباى استكبارى شيطان ، معناى ظلوم و جهول ، تناسب آن با حمل امانت و معارف عميق ديگر كه در آيه مزبور تعبيه شده به موطن خاص خود احاله مى شود.
1594- تفسير برهان ، ج 1، ص 72
1595- بحار، ج 3، ص 40.
1596- نهج البلاغه ، خطبه 132 بند 8
1597- نهج البلاغه ، خطبه 143، بند1
1598- نورالثقلين ، ج 1، ص 47
1599- نهج البلاغه ، خطبه 1، بند 13
1600- روح المعانى ، ج 1، ص 199

 
 

 
 Copyright © 2003-2015 - AVINY.COM - All Rights Reserved