به گزارش خبرگزاری فارس، مجموعه مستند «رئیس سازمان» با محوریت بازخوانی تاریخی از بزرگترین مرجع رسانهای، یعنی صداوسیما به کارگردانی سجاد بلوکات و تهیهکنندگی علی صدرینیا، محصول سازمان هنری رسانهای اوج است که قسمتهایی از آن منتشر شده است.
گفتوگویی داشتهایم با علی صدرینیا(تهیهکننده) و سجاد بلوکات(کارگردان) که بخش دوم آن به شرح زیر است:
فارس: وقتی تولید مستند «رئیس سازمان» را آغاز کردید، چقدر از ابعاد و جزئیات تاریخی موضوع اطلاع داشتید؟ آیا از ابتدا میدانستید قرار است با چه حجم گستردهای از روایتها، اتفاقات و حاشیهها مواجه شوید؟
صدری نیا: روزی که مستند «رئیس سازمان» را شروع کردیم، اصلاً از بسیاری از این جزئیات اطلاع نداشتیم. در فرایند تولید و تحقیق، با داستانهای ریز و درشت فراوانی مواجه شدیم که پیش از آن از وجودشان خبر نداشتیم. وسعت موضوع بهاندازهای بود که با روایتهای مختلف و بعضاً پیچیدهای روبهرو شدیم. با این حال، تلاش کردیم هر چیزی را که مهم است، بیان کنیم؛ حتی اگر میدانستیم ممکن است در قسمتهای بعدی برایمان دردسر ایجاد کند. میدانستیم برخی روایتهای ما ممکن است مخالفان و موافقان جدی داشته باشد. حتی درباره بعضی از روایتها پیش از پخش نگرانیهایی داشتیم، اما تصمیم گرفتیم آنها را مطرح کنیم و از کنارشان عبور نکنیم.
فارس: در روند تحقیق درباره رؤسای مختلف سازمان صداوسیما، آیا به این نتیجه رسیدید که افرادی خارج از ساختار رسمی سازمان، بهعنوان یک جریان پنهان، در هدایت سازمان نقش داشتهاند؟
صدری نیا: تا مقطعی که ما در مستند به آن پرداختهایم، به چنین چیزی به معنای وجود یک فرد یا جریان پنهان که خارج از ساختار رسمی سازمان را هدایت کند، برخورد نکردیم. البته طبیعتاً چارچوبهای کلی وجود داشته است. برای مثال، در دورهای امام و بیت امام و پس از آن رهبری، چارچوبهایی را برای سازمان مشخص میکردند. اما این مسئله با وجود یک فرد در سایه که خارج از ساختار رسمی بخواهد همهچیز را مدیریت کند، متفاوت است.
بلوکات: هرکدام از رؤسای سازمان مشاورانی داشتهاند، اما اینکه یک فرد مشخص و پنهان در پشت صحنه همه تصمیمها را هدایت کند، چیزی نیست که ما در دوره مورد بررسی به آن رسیده باشیم.
صدری نیا: یکی از روایتهای مطرح درباره شکلگیری سازمان این است که در ابتدای انقلاب، صادق قطبزاده به ریاست سازمان رسید. ما در مستند تلاش کردهایم دلایل این انتخاب را توضیح دهیم. یکی از دلایلی که در آن مقطع مطرح بوده، این است که قطبزاده رسانهایترین چهره در اطراف امام محسوب میشده و تصور میکردند انتخاب او برای این مسئولیت مناسبتر است. اما پس از آن، در جریان کشمکشهای سیاسی ابتدای انقلاب، وضعیت مدیریت سازمان بارها تغییر کرد.
ابتدا به سمت شوراهای سرپرستی رفتند. این شوراها تا اندازهای موفق بودند، اما دوباره شرایط تغییر کرد. پس از آن بنیصدر انتخاب شد و تمایل داشت خبر و رسانه را به سمت خودش بکشاند و جهتدهی کند. طبیعتاً در فرایند انتخاب رئیس سازمان هم ورود کرد. حتی در مقطعی شورای انقلاب را فریب داد تا فردی را وارد ساختار مدیریتی سازمان کند. از طرف دیگر، در دوره بعد، ماجرای ورود آقای عبدالله نوری و آقای محتشمیپور را داریم که در قسمت سوم مستند به آن پرداختهایم. بنابراین، در این دورهها جریانهای سیاسی و شخصیتهای رسمی تلاش میکردند نگاه و تفکر خودشان را بر سازمان حاکم کنند.
فارس: در برخی روایتها گفته میشود سازمان صداوسیما در سالهای ابتدایی انقلاب، به محلی برای معامله میان احزاب و گروههای سیاسی تبدیل شده بود؛ به این معنا که هر جریان سیاسی تلاش میکرد سهمی از سازمان داشته باشد. آیا در تحقیقات شما هم به چنین مسئلهای رسیدید؟
بلوکات: در سالهای ابتدایی انقلاب، بهویژه دو سه سال اول، گروههای مختلفی در سازمان حضور داشتند. هنوز نیروهای سلطنتطلب در بخشهایی از سازمان فعالیت میکردند. گروهکها و جریانهایی مثل سازمان مجاهدین خلق و چریکهای فدایی خلق نیز در سازمان حضور داشتند. اگر قسمت دوم مستند را دیده باشید، نمونههایی از این اتفاقات را روایت کردهایم. برای مثال، فردی روی آنتن رادیو صحبت میکند و بهنوعی جمهوری اسلامی را زیر سؤال میبرد. نمونهای از این اتفاقات را در روایت مربوط به آقای علی صفا مشاهده میکنید. این وضعیت تا سالهای ۱۳۶۳ و ۱۳۶۴ نیز به شکلهایی ادامه داشته است.
به نظر من، اهتمام امام (ره) به صداوسیما بسیار زیاد بود. توجه ایشان به سازمان بهاندازهای بود که اساساً اجازه نمیدادند این مجموعه بهراحتی در اختیار جریانهای سیاسی قرار بگیرد. حتی در مقطعی، معاونت اطلاعات و خبر سازمان که امروز میتوان آن را با معاونت سیاسی مقایسه کرد، برای امام اهمیت بسیار زیادی داشت. ایشان شخصاً در تغییر مسئول این بخش ورود کردند. برای نمونه، در دورهای آقای احمد سلامتیان، از افراد نزدیک به بنیصدر، در این حوزه حضور داشت و بعد آقای طارمی جایگزین ایشان شد. این اتفاق نشان میدهد که سازمان برای امام، بیت امام و رأس حاکمیت اهمیت بسیار زیادی داشته است.
صدری نیا: مثلاً درباره سازمان مجاهدین خلق روایتهایی وجود دارد که آنها تلاش میکردند وارد سازمان شوند و صدایشان را به آنتن برسانند، اما در ادامه جلوی این نفوذ گرفته میشد و بهسرعت محدود میشدند. بنابراین، ما با تلاش جریانهای مختلف برای اثرگذاری بر سازمان مواجه هستیم، اما دستکم در رأس سازمان، به یک مافیای سیاسی یا جریان پنهانی که بتواند سازمان را در اختیار بگیرد، برخورد نکردیم.
فارس: در ابتدا قرار بود مستند «رئیس سازمان» تا چه دورهای را پوشش دهد؟ چرا در نهایت تصمیم گرفتید روایت را در اردیبهشت ۱۳۸۳ به پایان برسانید؟
صدری نیا: ما در ابتدا تصمیم داشتیم تاریخ سازمان را از ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ تا پایان دوره آقای علی عسگری روایت کنیم. وقتی کار را آغاز کردیم، آقای جبلی بهتازگی ریاست سازمان را برعهده گرفته بودند. تصور ما این بود که تولید این مستند یک یا دو سال زمان میبرد و میتوانیم در همین بازه، روایت تاریخی سازمان را تا پایان دوره آقای علی عسگری پیش ببریم. حتی بخشی از مصاحبهها و گفتوگوهایی که انجام دادهایم، مربوط به دوره آقایان ضرغامی، سرافراز و علی عسگری است. یعنی ما برای آن دورهها هم تحقیق کردهایم و با افراد مختلف گفتوگوهایی داشتهایم. بخشی از این مصاحبهها فعلاً در مستند پخش نمیشود. اما در طول کار، همیشه یک پرسش اساسی داشتیم: این روایت را کجا باید تمام کنیم؟ نقطه پایان درست این قصه کجاست؟ در نهایت، دو دلیل باعث شد اردیبهشت ۱۳۸۳ را بهعنوان نقطه پایان این فصل انتخاب کنیم.
دلیل اول، زمان تولید بود. اگر میخواستیم وارد روایت سه دوره مدیریتی بعدی هم بشویم، احتمالاً دستکم دو سال دیگر زمان لازم داشتیم. تکمیل این حجم از تحقیق، مصاحبه و تولید، زمان بسیار زیادی میبرد و نمیخواستیم عرضه مستند بیش از این به تأخیر بیفتد. دلیل دوم این بود که خود روایت سازمان از ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ تا اردیبهشت ۱۳۸۳، یک قصه مستقل و بههمپیوسته است. ما در این هشت قسمت، یک داستان تاریخی را از نقطه شروع تا نقطه مشخصی روایت میکنیم. اتفاقات و فرایندهای این دوره به یکدیگر ارتباط دارند و در نهایت به نقطهای میرسند که میتوان آن را پایان یک فصل دانست. به همین دلیل احساس کردیم اردیبهشت ۱۳۸۳ نقطه مناسبی برای پایان این فصل از روایت است. البته بعداً باید بررسی کنیم که آیا امکان ادامه کار و پرداختن به دورههای بعدی وجود دارد یا خیر.
فارس: یکی از مهمترین چالشهای ساخت مستند تاریخی ، دسترسی به آرشیو است. با توجه به اینکه موضوع مستند خود سازمان صداوسیماست، چطور توانستید به تصاویر و اسناد مورد نیاز دسترسی پیدا کنید؟
بلوکات: آرشیو در مستندسازی ایران، خودش یک داستان بسیار پرحاشیه و پیچیده است. در دنیا معمولاً وضعیت آرشیوها متفاوت است. برای مثال، شما ممکن است به کانال یوتیوب یک خبرگزاری مثل رویترز مراجعه کنید و تصاویر آرشیوی مربوط به صد سال قبل را ببینید. شاید کیفیت تصاویر پایین باشد، اما در توضیحات آن نوشته شده که اگر آرشیو باکیفیتتر را میخواهید، میتوانید با یک شماره تماس بگیرید و با پرداخت هزینه آن را خریداری کنید. اما در ایران، دسترسی به آرشیو مسیر ساده و مشخصی ندارد و با پیچیدگیهای زیادی همراه است. بخشی از آرشیوهایی که در مستند استفاده کردهایم، از طریق جستوجو و کشف به دست آمدهاند. یعنی اینطور نبوده که ما دقیقاً بدانیم یک تصویر کجاست و فقط به دنبال آن بگردیم.
برای مثال، در قسمت اول مستند، بخشی از سخنرانی آیتالله منتظری را مشاهده میکنید. اینطور نبود که ما در اینترنت جستوجو کنیم و بهسادگی به همان تصویر برسیم. گاهی باید فیلمهای مختلف را ببینید تا در جریان بازبینی یک تصویر، به بخش موردنیازتان برسید. بخشی از آرشیوها را دوستان و همکاران در اختیار ما گذاشتند. بخش دیگری هم از مسیرهایی به دست آمد که شاید در ابتدا تصورش را نمیکردیم. برای مثال، گاهی یک نفر ده سال قبل تصویری را در فیسبوک منتشر کرده و ما بعداً در جریان یک جستوجوی ساده به آن رسیدهایم. یا ممکن است یک شبکه تلویزیونی آلمانی درباره یکی از اتفاقات ایران گزارشی داشته باشد و تصاویر آن در آرشیوش موجود باشد. بنابراین، همهچیز از یک آرشیو مخفی و عجیب به دست نیامده است. بخش مهمی از کار، جستوجو، کشف و بازبینی منابع مختلف بوده است.
فارس: چرا برای دریافت آرشیو به خود سازمان صداوسیما مراجعه نکردید؟ آیا این تصمیم آگاهانه بود؟
صدری نیا: ما از همان ابتدا میدانستیم که به احتمال بسیار زیاد این مستند قرار است خارج از صداوسیما پخش شود. به همین دلیل از ابتدا به این جمعبندی رسیدیم که برای دریافت آرشیو به سازمان مراجعه نکنیم و درخواست رسمی آرشیو ندهیم. نمیخواستیم بعداً دوستان سازمان نسبت به این موضوع گلایهای داشته باشند. البته این تصمیم کار ما را بسیار سخت کرد. بارها با هم صحبت میکردیم که مگر میشود درباره صداوسیما مستند ساخت، اما به آرشیو خود صداوسیما دسترسی نداشت؟ با این حال، چون از ابتدا تکلیفمان روشن بود، مسیر دیگری را انتخاب کردیم. در این مسیر، دوستان مستندساز و افرادی که طی سالهای گذشته در حوزه مستند کار کرده بودند، واقعاً به ما کمک کردند. آنها آرشیوهای موجود را در اختیارمان گذاشتند و دستبهدست هم دادند تا بتوانیم از منابع مختلف استفاده کنیم. در نهایت، بخش قابلتوجهی از تصاویر و آرشیوها، دقت نظر در آنها بود. برای مثال، بخش قابلتوجهی از وقت آقای بلوکات صرف بازبینی همین آرشیوها شده است.
بلوکات: برای مثال، در قسمت سوم مستند، صحبتهای بنیصدر در جمع خلبانان را داریم. این سخنرانی در ظاهر هیچ ارتباط مستقیمی با صداوسیما ندارد؛ نه عنوانش و نه موضوع اصلیاش به سازمان مربوط نیست. اما وقتی آن را بهطور کامل بازبینی کردیم، متوجه شدیم بخشی از صحبتهای بنیصدر میتواند یکی از گرههای مهم روایت مستند را باز کند.
فارس: رابطه میان مصاحبهها و اسناد آرشیوی در مستند چگونه شکل گرفت؟ آیا روایت مصاحبهشوندگان مبنای کار قرار میگرفت یا اسناد آرشیوی و روزنامهها نقش تعیینکنندهتری داشتند؟
بلوکات: ما تلاش کردیم از هر دو مسیر به روایت برسیم. گاهی از طریق یک راوی به موضوعی میرسیدیم و بعد تلاش میکردیم آرشیو و سند مربوط به آن را پیدا کنیم. گاهی هم برعکس، ابتدا به یک آرشیو میرسیدیم و بعد متوجه میشدیم که این تصویر میتواند روایت یکی از مصاحبهشوندگان را تکمیل کند. بعضی وقتها با بازبینی آرشیوهای دیگر متوجه میشدیم که بخشهایی از صحبتهای راوی کمرنگ شده یا حتی دیگر نیازی به استفاده از آن روایت نداریم.
در برخی موارد هم یک مصاحبهشونده به آرشیو مشخصی ارجاع میدهد و ما تمام تلاشمان را میکنیم که به آن آرشیو دسترسی پیدا کنیم. از طرف دیگر، اگر در روزنامه یا سندی به اطلاعاتی برسیم که صحبتهای مصاحبهشونده را نقض کند، دوباره به سراغ موضوع میرویم و آن را بررسی میکنیم. برای مثال، در قسمت سوم مستند، برنامه جنجالی مناظره یا بحث آزاد میان قطبزاده و مبلغی اسلامی را داریم. اگر آرشیو آن برنامه را در اختیار نداشتیم، بخش مهمی از روایت آن قسمت عملاً ناقص میماند. پیدا کردن چنین آرشیوی کار بسیار سختی بود و از آن نمونههایی است که نشان میدهد آرشیو چقدر در شکلگیری مستند اهمیت دارد.
فارس: یکی از بخشهای مهم مستند، روایت دورههای مختلف مدیریتی سازمان است؛ دورههایی که برخی از آنها با چالشها و اختلافنظرهای جدی همراه بودهاند. از نظر شما کدام تفکر در سازمان بوده است که اگر ادامه پیدا می کرد، صداوسیما به شیوه ای صحیح مدیریت می شد؟
صدری نیا: ما از ابتدا تلاش کردیم در جایگاه مستندساز باقی بمانیم. طبیعتاً ما یک مسئله تاریخی را روایت میکنیم و این روایت باید بر اساس اسناد، مصاحبهها و اتفاقاتی باشد که رخ داده است. نمیخواهیم در جایگاه قاضی قرار بگیریم و از ابتدا به مخاطب بگوییم چه کسی درست میگوید و چه کسی اشتباه میکند. ترجیح ما این است که مخاطب قسمتبهقسمت مستند را ببیند و خودش به نتیجه برسد. البته در دورههای مختلف با مسائل متفاوتی مواجه میشویم. مثلاً تا یک مقطعی، مسئله اصلی سازمان، ثبات مدیریتی و استقلال آن است. در دورهای دیگر، موضوع توسعه و تحول سازمان اهمیت پیدا میکند. هر دوره ویژگیهای خودش را دارد و ما تلاش کردیم این ویژگیها را از دل اتفاقات تاریخی بیرون بکشیم.
یکی از اتفاقات جذاب برای ما در این مدت، بازخوردهایی بوده که از اهالی رسانه، مدیران فعلی و سابق صداوسیما و مجریان این سازمان دریافت کردهایم. در اکرانهایی که داشتیم و همچنین در پخش هفتگی مستند، با بازخوردهای بسیار زیادی مواجه شدهایم. نکته جالب این است که حتی افرادی که خودشان از اهالی رسانه هستند و سالها در سازمان فعالیت کردهاند، میگویند بسیاری از این اتفاقات را نمیدانستند. برای مثال، بعضیها میگویند اگر پیش از این از ما میخواستند درباره صادق قطبزاده و مدیریت او بر سازمان صحبت کنیم، شاید پنج دقیقه هم نمیتوانستیم حرف بزنیم؛ چون اصلاً نمیدانستیم در آن دوره چه اتفاقاتی افتاده است.
این بازخوردها برای ما بسیار جذاب است؛ چون نشان میدهد حتی اهالی رسانه هم شناخت کافی از تاریخ سازمان ندارند. البته خود ما هم وقتی کار را شروع کردیم، فقط بخش کوچکی از این اتفاقات را میدانستیم. وقتی وارد فرایند تحقیق و پژوهش شدیم، متوجه شدیم با دریای بزرگی از اطلاعات و روایتها مواجه هستیم. حتی مجبور شدیم یک بازه زمانی حدوداً یکساله را صرفاً به پژوهش اختصاص دهیم و یک تیم تحقیقاتی تشکیل بدهیم که روزنامهها را بررسی کنند؛ روزبهروز و صفحهبهصفحه، هر اتفاقی را که از ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ به بعد درباره صداوسیما ثبت شده بود، استخراج کنند. به همین دلیل فکر میکنم این بازخوردها نشان میدهد که درباره تاریخ سازمان کمکاری و کمدانشی زیادی وجود داشته است. یکی از بازخوردهای جالب این است که دوستان از هر طیفی، روایت را منصفانه میدانند.
فارس: در قسمت چهارم مستند به دوره ریاست آقای لاریجانی میرسیم. چطور با روایت این دوره مواجه شدید؟
صدری نیا: دوره ریاست آقای لاریجانی از بهمن ۱۳۵۹ آغاز میشود و تا تیرماه ۱۳۶۰ ادامه پیدا میکند. بنابراین، دوره کوتاهی است، اما به دلیل اتفاقاتی که در آن رخ میدهد، اهمیت تاریخی زیادی دارد. این دوره با اتفاقات و تحولات خاصی همراه است و ما تلاش کردیم آنها را در بستر تاریخی خودشان روایت کنیم. اول باید توضیح بدهم که آشنایی من با آقای لاریجانی به سالها قبل از همکاری کاری با ایشان برمیگردد. اولین باری که توفیق داشتم ایشان را از نزدیک ببینم، سال ۱۴۰۱ بود. در آن مقطع، برنامهای با عنوان «ملک سلیمان» را درباره سالگرد حاج قاسم سلیمانی تولید میکردیم. در جریان همان برنامه، یک جلسه پیش از ضبط با آقای لاریجانی داشتیم و بعد هم گفتوگوی اصلی را با ایشان ضبط کردیم. در پشت صحنه همان برنامه، درباره مستند «رئیس سازمان» هم با ایشان صحبت کردیم. توضیح دادیم که در حال تولید چنین کاری هستیم و روایت ایشان هم برای ما اهمیت دارد و دوست داریم در این مستند حضور داشته باشند.
البته ایشان در آن مقطع نپذیرفتند. پس از آن، در چند پروژه دیگر هم این فرصت به وجود آمد که با ایشان گفتوگو داشته باشیم. از جمله در مستند «غیررسمی» که درباره آقا و کتاب تولید میکردیم، دوباره با ایشان گفتوگو کردیم؛ چون یکی از چهرههایی بودند که در حوزه کتاب و فرهنگ تعامل جدی با آقا داشتند. در نهایت، حوالی سال ۱۴۰۳، وقتی تعداد مصاحبههای ما به نقطه مناسبی رسیده بود، دوباره درخواست دادیم و ایشان پذیرفتند. دو جلسه هم جلوی دوربین حاضر شدند. اما نکته مهم این است که تمام تلاش ما برای تولید مستند، پیش از همکاری کاری من با ایشان شکل گرفته بود. ما از همان ابتدا تصمیم داشتیم هر دوره را بدون حب و بغض روایت کنیم؛ نقاط قوت را بگوییم و ضعفها را هم پنهان نکنیم.
وقتی با آقای لاریجانی مصاحبه کردیم، ایشان در دو انتخابات ردصلاحیت شده بودند و ما در حال آمادهسازی روایت تاریخی دوره ریاست ایشان بر سازمان بودیم. مدتی بعد، ایشان دبیر شورای عالی امنیت ملی شدند. پس از آن هم اتفاقات دیگری رخ داد و در نهایت ایشان به شهادت رسیدند. ما هم در مقاطع مختلف درباره این موضوع با یکدیگر صحبت میکردیم و حتی به شوخی میگفتم که نکند در روایت این دوره دچار رودربایستی شویم.
اما خود آقای لاریجانی چنین روحیهای نداشتند. به یاد دارم شبی که ایشان پیشنهاد دادند در دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی در خدمتشان باشم، در پایان جلسه به ایشان گفتم که من توییتهای انتقادی زیادی هم درباره شما داشتهام. ایشان با جدیت پاسخ دادند که اینجا مسئله شخصی مطرح نیست؛ موضوع، امنیت ملی کشور و جنگ است و نباید مسائل شخصی را وارد این همکاری کرد. این نوع نگاه برای من بسیار قابلتوجه بود. در دو گفتوگویی هم که با ایشان درباره مستند ضبط کردیم، تقریباً صریحترین انتقاداتی را که درباره دوره مدیریتی ایشان مطرح میشد، مستقیماً از خودشان پرسیدیم. به ایشان گفتیم منتقدان شما چند موضوع مشخص را مطرح میکنند و نظر شما درباره این انتقادات چیست. ایشان هم پاسخ دادند.
نگاه ما این بود که این یک روایت تاریخی است. یک گروه پژوهشی دارد اتفاقات یک دوره را ثبت میکند و این روایت باید همان چیزی باشد که در زمان خودش میتوانست منتشر شود. یعنی اگر آقای لاریجانی پنج سال پیش رئیس مجلس بودند، مستند باید با همان رویکرد منتشر میشد. اگر در دورهای ردصلاحیت شده بودند، باز هم روایت باید همین میبود. اگر دبیر شورای عالی امنیت ملی شده بودند یا بعداً به شهادت میرسیدند، نباید این اتفاقات باعث تغییر روایت تاریخی شود. ما نمیخواستیم به دلیل تحولات سیاسی و اجتماعی، گذشته را بازنویسی کنیم. اتفاقاً فکر میکنم خود آقای لاریجانی هم اگر حضور داشتند، با چنین رویکردی موافق بودند. از شناختی که از روحیه ایشان داشتم، تصور میکنم اگر قرار بود درباره این موضوع صحبت کنیم، تأکید میکردند که باید همان روایت دقیق و تاریخی ارائه شود. به نظرم این مسئله برای فضای رسانهای کشور اهمیت دارد؛ چون باید بتوانیم کارهایی تولید کنیم که ماندگار باشند و در برابر تحولات روز تغییر نکنند.
فارس: در جریان گفتوگو با آقای لاریجانی و بررسی دوره مدیریتی ایشان، چه ویژگیهایی در نگاه رسانهای و مدیریتی ایشان برای شما برجسته بود؟
صدری نیا: آقای لاریجانی یک چهره صاحب اندیشه بود. این ویژگی بسیار مهمی است. ایشان صرفاً یک مدیر اجرایی نبودند، بلکه فکر منسجم و شکلیافتهای داشتند. همین مسئله در طراحی رسانهای و تصمیمگیریهای مختلف به ایشان کمک میکرد که ابعاد گوناگون یک موضوع را ببینند. به نظرم نگاه ایشان در حوزه رسانه، نگاهی باز و در عین حال مبنایی بود. ما در فضای رسانهای معمولاً دو نوع نگاه افراطی میبینیم. یک نگاه این است که همهچیز باید کاملاً آزاد و بدون چارچوب باشد و هیچ محدودیتی وجود نداشته باشد. نگاه دیگر، کاملاً بسته است؛ یعنی افراد از ترس اینکه اتفاقی رخ دهد، ترجیح میدهند همهچیز را محدود کنند و اجازه ندهند دیدگاههای مختلف مطرح شوند.
آقای لاریجانی نه در این طیف قرار میگرفتند و نه در آن طیف. ایشان چارچوب فکری مشخصی داشتند، اما در همان چارچوب، نگاه بازی به رسانه داشتند. طرفدار این بودند که رسانه به سمت تکثر حرکت کند و چهرههای مختلف بتوانند روی آنتن حضور پیدا کنند. همان آقای لاریجانی که مناظرههای معروف سال ۱۳۶۰ را روی آنتن بردند، در دورههای بعد هم همین نگاه را داشتند. در جلسات مختلف با دوستان رسانهای بارها توصیه میکردند که فضا را باز کنید، اجازه دهید چهرههای مختلف حضور پیدا کنند، مناظره شکل بگیرد و دیدگاههای متفاوت مطرح شوند. البته این به معنای نداشتن چارچوب نبود. ایشان مبانی روشن و مشخصی داشتند و دقیقاً به دلیل داشتن همین مبانی، میتوانستند با اطمینان بیشتری از تکثر رسانهای دفاع کنند.
ایشان در جلسات مختلف تعبیرات مختلفی را به کار میبردند. مثلاً وقتی درباره چالشهای مدیریتی صحبت میکردند، معتقد بودند مدیر سازمان باید مختصر عقلی داشته باشد. از نگاه ایشان، لازم نیست برای اداره سازمان تشکیلات پیچیده و عجیبوغریبی ایجاد شود و افراد مختلف دائماً در امور آن دخالت کنند. تعبیر خودشان «مختصر عقل» بود، اما من فکر میکنم ایشان در واقع صاحب اندیشهای بسیار منسجم و متعالی بودند. این ویژگی در نگاه ایشان به رسانه هم کاملاً مشخص بود.